Pernah tak bangun pagi, tiba-tiba lutut terasa keras?

Nak turun dari katil pun kena perlahan-lahan. Jari tangan pula susah hendak digenggam. Tetapi selepas mandi, berjalan sedikit dan mula melakukan kerja rumah, sakit tadi semakin berkurangan.

Peliknya, apabila menjelang petang, lutut mula sakit semula.

Ada pula orang yang sepanjang hari tidak mengalami sebarang masalah. Namun, apabila tengah malam, tiba-tiba sendi ibu jari kaki berdenyut sehingga tidak boleh disentuh.

Persoalannya, adakah sakit sendi mempunyai waktu tertentu?

Kenapa ada orang sakit sendi waktu pagi, sedangkan orang lain lebih sakit pada waktu petang atau malam?

Adakah keadaan ini berlaku secara kebetulan?

Atau sebenarnya tubuh manusia mempunyai sistem biologi yang menyebabkan kesakitan dan keradangan berubah mengikut waktu?

Jawapannya, ya. Masa sakit sendi berlaku boleh memberikan petunjuk penting tentang puncanya.

Kajian perubatan menunjukkan bahawa sesetengah penyakit sendi mempunyai corak kesakitan yang dipengaruhi oleh jam biologi tubuh, tahap keradangan, aktiviti fizikal dan tempoh berehat.

Contohnya, rheumatoid arthritis sering menyebabkan kekakuan yang lebih teruk pada waktu pagi, manakala osteoartritis lazimnya menyebabkan kesakitan yang bertambah apabila sendi digunakan.

Serangan gout pula mempunyai kecenderungan untuk bermula pada waktu malam atau awal pagi.

Namun begitu, waktu kesakitan sahaja tidak mencukupi untuk menentukan penyakit seseorang.

Mari kita fahami bagaimana semua ini berlaku.

1. Sakit Sendi Sebenarnya Tidak Sama dengan Sendi Kaku

Sebelum membincangkan waktu sakit sendi, kita perlu memahami dua keadaan yang sering dianggap sama.

Pertama ialah sakit sendi atau joint pain.

Kedua ialah kekakuan sendi atau joint stiffness.

Sakit sendi merujuk kepada rasa sakit, ngilu, berdenyut atau tidak selesa pada kawasan sendi.

Kekakuan sendi pula berlaku apabila seseorang berasa sukar menggerakkan sendi dengan lancar.

Contohnya, apabila bangun pagi, seseorang mungkin tidak mengalami kesakitan yang kuat tetapi berasa susah untuk membengkokkan jari.

Ada juga yang perlu berjalan beberapa langkah sebelum lutut terasa lebih selesa.

Keadaan ini dikenali sebagai morning stiffness atau kekakuan pagi.

Kedua-dua gejala boleh berlaku serentak, tetapi tidak semestinya mempunyai punca yang sama.

Dalam sesetengah penyakit, kekakuan lebih menonjol berbanding kesakitan.

Dalam penyakit lain pula, seseorang mungkin mengalami kesakitan yang kuat tanpa kekakuan berpanjangan.

Sebab itulah doktor bukan sekadar bertanya sama ada sendi sakit atau tidak.

Doktor juga ingin mengetahui bila sakit bermula, berapa lama kekakuan berlaku dan sama ada pergerakan menjadikan keadaan lebih baik atau lebih teruk.

Maklumat ini sangat membantu untuk membezakan masalah keradangan daripada masalah mekanikal sendi.

2. Sakit Sendi Waktu Pagi: Petanda Keradangan?

Bayangkan seseorang bangun pada pukul 6.30 pagi.

Kedua-dua belah tangannya terasa kaku. Jari sukar digenggam dan pergelangan tangan terasa sakit.

Selepas hampir sejam, barulah tangannya semakin mudah digerakkan.

Jika keadaan ini berlaku berulang kali, doktor mungkin mempertimbangkan kemungkinan penyakit sendi yang melibatkan keradangan.

Salah satu contohnya ialah rheumatoid arthritis (RA).

RA merupakan penyakit autoimun yang menyebabkan sistem imun menyerang tisu tertentu pada sendi, khususnya lapisan sinovium.

Keadaan ini boleh menyebabkan pembengkakan, kesakitan dan kekakuan.

Antara ciri RA ialah kekakuan yang lebih ketara pada waktu pagi atau selepas seseorang tidak bergerak untuk tempoh yang lama.

Kekakuan tersebut boleh berlarutan melebihi 30 minit, malah ada pesakit yang mengalaminya selama sejam atau lebih.

Menurut National Health Service (NHS), kekakuan pagi dalam rheumatoid arthritis lazimnya lebih lama berbanding osteoartritis.

RA juga boleh menyebabkan sendi terasa panas, membengkak dan sakit apabila disentuh.

Namun, penting untuk difahami bahawa bukan semua sakit sendi waktu pagi bermaksud seseorang mempunyai rheumatoid arthritis.

Orang yang mempunyai osteoartritis juga boleh mengalami kekakuan pagi.

Perbezaan yang penting ialah tempoh kekakuan, corak sendi yang terlibat dan gejala tambahan.

Kenapa tempoh 30 minit penting?

Garis panduan National Institute for Health and Care Excellence (NICE) menggunakan tempoh kekakuan pagi sebagai salah satu petunjuk dalam penilaian osteoartritis.

Pada individu berumur 45 tahun ke atas yang mengalami sakit sendi berkaitan aktiviti, osteoartritis boleh dikenal pasti secara klinikal apabila kekakuan pagi tidak berlaku atau tidak melebihi 30 minit, dengan syarat gambaran keseluruhan sesuai.

Sebaliknya, kekakuan yang berpanjangan memerlukan pertimbangan terhadap penyakit sendi yang lain.

Ini bukan bermaksud kekakuan 29 minit pasti osteoartritis dan 31 minit pasti rheumatoid arthritis.

Ia hanyalah petunjuk klinikal.

Tempoh kekakuan mesti dinilai bersama gejala lain, pemeriksaan fizikal dan sejarah kesihatan.

3. Kenapa Keradangan Sendi Lebih Teruk Pada Waktu Pagi?

Inilah bahagian yang menarik.

Tubuh manusia mempunyai sistem masa dalaman yang dikenali sebagai circadian rhythm atau ritma sirkadian.

Sistem ini mengawal pelbagai fungsi fisiologi sepanjang kira-kira 24 jam.

Antaranya ialah waktu tidur dan bangun, suhu badan, pengeluaran hormon, metabolisme serta aktiviti sistem imun.

Malah, sistem keradangan juga mempunyai ritma hariannya sendiri.

Ini bermaksud aktiviti keradangan tidak semestinya berada pada tahap yang sama sepanjang hari.

Peranan sitokin IL-6

Apabila berlaku keradangan, sistem imun menghasilkan pelbagai molekul isyarat yang dikenali sebagai sitokin.

Salah satunya ialah interleukin-6 atau IL-6.

IL-6 mempunyai pelbagai fungsi dalam sistem imun, termasuk terlibat dalam proses keradangan.

Dalam rheumatoid arthritis, pengeluaran IL-6 menunjukkan perubahan mengikut waktu dan boleh meningkat pada waktu malam serta awal pagi.

Keadaan ini mempunyai hubungan dengan kekakuan pagi yang dialami pesakit.

Kajian ulasan oleh Buttgereit dan rakan penyelidik dalam jurnal Nature Reviews Rheumatology pada tahun 2015 menjelaskan bahawa gejala RA, khususnya kesakitan dan kekakuan pagi, berkait dengan ritma sirkadian sitokin dan hormon.

Dengan kata lain, sebahagian daripada perubahan gejala RA mungkin berpunca daripada perubahan aktiviti sistem imun mengikut masa.

Bagaimana pula dengan hormon kortisol?

Kortisol ialah hormon yang dihasilkan oleh kelenjar adrenal.

Hormon ini terlibat dalam tindak balas tekanan, metabolisme dan pengawalan keradangan.

Dalam keadaan biasa, kortisol mempunyai ritma harian, dengan paras yang lazimnya meningkat menjelang waktu bangun pagi.

Tetapi dalam rheumatoid arthritis, pengeluaran kortisol mungkin tidak mencukupi berbanding tahap aktiviti keradangan yang berlaku.

Oleh itu, kesan keradangan masih boleh menjadi ketara pada waktu pagi.

Hubungan antara IL-6, kortisol dan kekakuan pagi merupakan salah satu bidang penting dalam kajian kronobiologi penyakit sendi.

Ini juga menjelaskan kenapa penyelidik berminat mengkaji masa pengambilan ubat tertentu.

Walau bagaimanapun, perubahan waktu pengambilan ubat mesti ditentukan oleh doktor kerana ia bergantung pada jenis ubat dan keadaan pesakit.

4. Kenapa Ada Orang Bangun Pagi Kaku Tetapi Cepat Lega?

Tidak semua kekakuan pagi berpunca daripada keradangan autoimun.

Kekakuan selepas tidur juga boleh berlaku akibat sendi tidak bergerak untuk tempoh yang panjang.

Semasa tidur, pergerakan sendi jauh berkurangan berbanding waktu siang.

Apabila kita mula bangun, otot, tendon dan tisu di sekitar sendi perlu menyesuaikan diri dengan pergerakan semula.

Sendi pula mempunyai cecair sinovial yang membantu mengurangkan geseran antara permukaan sendi.

Pergerakan membantu pengagihan cecair tersebut serta menyokong fungsi sendi.

Namun, kita tidak boleh menyimpulkan bahawa semua kekakuan pagi berlaku kerana sendi kekurangan pelincir.

Dalam osteoartritis, perubahan pada rawan, tulang dan tisu di sekitar sendi turut mempengaruhi kekakuan.

Seseorang mungkin berasa lututnya keras ketika mula berjalan tetapi semakin selesa selepas beberapa minit.

Keadaan ini kadangkala disebut sebagai gelling phenomenon, iaitu kekakuan selepas tempoh tidak aktif.

Ia boleh berlaku selepas tidur, duduk terlalu lama atau berehat dalam satu kedudukan.

Jika kekakuan hanya berlaku sebentar, ia lebih serasi dengan corak osteoartritis berbanding kekakuan radang yang berpanjangan.

Tetapi pemeriksaan masih diperlukan jika gejala kerap berulang atau semakin teruk.

5. Sakit Sendi Waktu Tengah Hari: Adakah Kerana Terlalu Lama Duduk?

Pernah tak duduk lama di pejabat, kemudian apabila hendak berdiri, lutut terasa sakit?

Ada orang boleh berjalan dengan baik pada waktu pagi.

Tetapi selepas dua jam menghadap komputer, sebaik sahaja bangun daripada kerusi, lutut menjadi kaku.

Keadaan ini tidak semestinya berkaitan dengan waktu tengah hari.

Sebaliknya, ia mungkin mempunyai hubungan dengan tempoh tidak bergerak.

Sendi yang mempunyai osteoartritis boleh terasa kaku selepas berehat lama.

Apabila seseorang kembali bergerak, kekakuan mungkin berkurangan.

Corak ini berbeza daripada kesakitan yang semakin bertambah selepas aktiviti berlebihan.

Contohnya, seseorang yang bekerja di pejabat mungkin mengalami kekakuan ketika bangun daripada kerusi.

Tetapi seorang pekerja yang banyak berdiri pula mungkin mengalami sakit lutut selepas beberapa jam bekerja.

Kedua-duanya mungkin berlaku pada waktu yang hampir sama, tetapi mekanisme yang terlibat tidak semestinya serupa.

Inilah sebabnya waktu pada jam sahaja tidak cukup untuk menjelaskan sakit sendi.

Kita juga perlu mengetahui apa yang dilakukan sebelum kesakitan bermula.

6. Sakit Sendi Waktu Petang: Bila Sendi Sudah Banyak Digunakan

Sekarang kita lihat keadaan yang bertentangan dengan sakit sendi waktu pagi.

Seseorang bangun pagi tanpa sebarang masalah.

Dia boleh berjalan, menaiki tangga dan melakukan kerja harian seperti biasa.

Namun, selepas seharian bergerak, lutut mula terasa ngilu.

Menjelang pukul 5 atau 6 petang, kesakitan menjadi lebih ketara.

Keadaan seperti ini boleh berlaku dalam osteoartritis atau osteoarthritis (OA).

Osteoartritis ialah penyakit yang melibatkan perubahan pada keseluruhan struktur sendi.

Ia bukan semata-mata masalah rawan yang menjadi nipis.

Tulang, sinovium, ligamen dan otot di sekitar sendi juga boleh terlibat.

Apabila sendi digunakan untuk menampung berat badan atau melakukan pergerakan berulang, kesakitan boleh meningkat.

Sebab itulah seseorang yang mempunyai osteoartritis lutut mungkin mengalami gejala ketika berjalan jauh, naik turun tangga atau berdiri terlalu lama.

Menurut National Institute of Arthritis and Musculoskeletal and Skin Diseases (NIAMS), kesakitan osteoartritis lazimnya berlaku ketika sendi digunakan dan boleh menjadi lebih baik dengan berehat.

Namun, dalam keadaan lebih teruk, kesakitan juga boleh berlaku pada waktu malam.

Adakah sendi semakin rosak setiap kali digunakan?

Tidak semestinya.

Kesakitan selepas aktiviti bukan bukti bahawa kerosakan sendi baharu telah berlaku.

Dalam osteoartritis, hubungan antara kesakitan dan perubahan struktur sendi adalah kompleks.

Ada orang mempunyai perubahan ketara pada X-ray tetapi tidak mengalami kesakitan yang teruk.

Sebaliknya, ada juga orang yang mengalami kesakitan walaupun perubahan pada imej sendi tidak begitu besar.

Kesakitan boleh dipengaruhi oleh keradangan setempat, kekuatan otot, kepekaan sistem saraf dan beban aktiviti.

Oleh itu, penyelesaian kepada sakit sendi bukanlah berhenti bergerak sepenuhnya.

Sebaliknya, aktiviti perlu disesuaikan dengan kemampuan sendi.

7. Kenapa Otot Lemah Boleh Menyebabkan Sendi Lebih Cepat Sakit?

Ramai orang mengaitkan sakit sendi dengan tulang atau rawan.

Tetapi mereka sering terlupa tentang peranan otot.

Sebenarnya, otot merupakan komponen penting yang membantu menyokong dan mengawal pergerakan sendi.

Ambil contoh sendi lutut.

Otot quadriceps di bahagian hadapan paha membantu meluruskan lutut dan mengawal pergerakannya.

Otot hamstring di bahagian belakang paha pula membantu membengkokkan lutut serta menyokong pergerakan kaki.

Apabila otot-otot ini lemah, seseorang mungkin menghadapi kesukaran melakukan aktiviti seperti menaiki tangga atau bangun daripada kerusi.

Keadaan ini boleh menyebabkan aktiviti harian terasa lebih menyakitkan.

Kelemahan otot juga boleh menyebabkan seseorang bergerak secara kurang cekap.

Contohnya, apabila otot paha tidak cukup kuat, seseorang mungkin menggunakan cara pergerakan yang berbeza untuk mengelakkan kesakitan.

Perubahan tersebut boleh mempengaruhi beban pada struktur tertentu.

Itulah sebabnya program rawatan osteoartritis tidak hanya menumpukan kepada ubat tahan sakit.

Latihan penguatan otot merupakan salah satu komponen utama rawatan.

Garis panduan NICE 2022 menyarankan senaman terapeutik yang disesuaikan dengan keperluan individu, termasuk latihan penguatan otot dan aktiviti aerobik.

Sendi yang sakit memerlukan pergerakan yang sesuai, bukannya semestinya lebih banyak berehat.

8. Sakit Sendi Waktu Malam: Adakah Lebih Bahaya?

Ada orang tidak mengalami banyak kesakitan sepanjang hari.

Tetapi apabila hendak tidur, lutut atau bahu mula terasa sakit.

Apabila mengiring ke kanan, sakit.

Mengiring ke kiri pun sakit.

Akhirnya, tidur menjadi tidak lena.

Sakit sendi waktu malam boleh berlaku disebabkan beberapa faktor.

Antaranya termasuk osteoartritis yang lebih teruk, penyakit sendi radang, masalah tendon atau struktur di sekitar sendi.

Ada juga orang yang mengalami sakit pada waktu malam kerana posisi tidur memberikan tekanan kepada kawasan yang sensitif.

Namun, kesakitan yang berterusan ketika berehat perlu diberikan perhatian.

Ini kerana sakit sendi yang tidak berkait dengan pergerakan, semakin teruk atau disertai gejala lain mungkin memerlukan pemeriksaan lanjut.

Hubungan tidur dengan kesakitan

Kesakitan boleh menyebabkan seseorang sukar tidur.

Tetapi hubungan ini sebenarnya berlaku dalam kedua-dua arah.

Kurang tidur juga boleh meningkatkan kepekaan terhadap kesakitan.

Apabila seseorang tidak memperoleh tidur yang mencukupi, sistem saraf mungkin menjadi lebih sensitif terhadap rangsangan sakit.

Oleh itu, kesakitan yang biasanya boleh ditahan mungkin terasa lebih kuat pada keesokan hari.

Arthritis Foundation menjelaskan bahawa gangguan tidur dan kesakitan artritis boleh membentuk satu kitaran yang saling memburukkan keadaan.

Sebab itulah penjagaan kesihatan sendi juga perlu melibatkan penjagaan kualiti tidur.

9. Gout: Kenapa Serangan Selalu Berlaku Tengah Malam?

Ini antara penemuan yang paling menarik dalam penyelidikan sakit sendi mengikut waktu.

Gout ialah sejenis artritis radang yang berlaku akibat pengumpulan kristal monosodium urat dalam sendi.

Kristal ini boleh mencetuskan tindak balas keradangan yang kuat.

Akibatnya, sendi menjadi sangat sakit, panas dan membengkak.

Serangan gout sering melibatkan sendi ibu jari kaki, tetapi boleh juga menyerang buku lali, lutut dan sendi lain.

Menariknya, serangan gout mempunyai kecenderungan untuk bermula pada waktu malam.

Kajian terhadap 724 pesakit gout

Satu kajian yang diterbitkan dalam jurnal Arthritis & Rheumatology pada tahun 2015 melibatkan 724 pesakit gout.

Sepanjang tempoh kajian, penyelidik merekodkan sebanyak 1,433 serangan gout.

Mereka membandingkan waktu bermulanya serangan dalam tiga tempoh sehari.

Hasil kajian menunjukkan bahawa odds atau kebarangkalian relatif serangan gout bermula antara tengah malam hingga sebelum pukul 8 pagi adalah kira-kira 2.36 kali ganda berbanding tempoh 8 pagi hingga sebelum 4 petang.

Penemuan ini memberikan bukti bahawa serangan gout mempunyai variasi mengikut masa.

Kajian tersebut bertajuk Nocturnal Risk of Gout Attacks oleh Choi dan rakan penyelidik.

Kenapa gout lebih cenderung menyerang waktu malam?

Penyelidik mencadangkan beberapa kemungkinan mekanisme.

Antaranya ialah perubahan suhu badan ketika tidur, perubahan keseimbangan cecair tubuh dan pengaruh ritma hormon.

Suhu yang lebih rendah mungkin mempengaruhi kecenderungan pembentukan kristal urat.

Walau bagaimanapun, mekanisme sebenar yang menerangkan kecenderungan serangan gout pada waktu malam masih belum difahami sepenuhnya.

Yang penting, kajian ini tidak bermaksud gout hanya berlaku pada waktu malam.

Serangan tetap boleh bermula pada bila-bila masa.

Satu lagi perkara penting ialah sendi yang tiba-tiba panas, merah, bengkak dan sangat sakit tidak boleh terus dianggap sebagai gout.

Jangkitan sendi juga boleh menghasilkan gejala yang hampir sama dan memerlukan rawatan segera.

10. Sakit Belakang Tengah Malam Pun Ada Kaitannya dengan Keradangan?

Sakit belakang sering dianggap berpunca daripada otot tegang atau posisi tidur yang tidak betul.

Memang benar, masalah mekanikal merupakan antara penyebab biasa sakit belakang.

Tetapi ada juga penyakit radang yang melibatkan sendi tulang belakang.

Contohnya ialah axial spondyloarthritis.

Penyakit ini boleh menyebabkan sakit belakang yang mempunyai corak berbeza daripada sakit belakang mekanikal.

Seseorang mungkin mengalami sakit pada bahagian bawah belakang atau punggung ketika berehat.

Kesakitan juga boleh mengganggu tidur pada waktu malam.

Menariknya, pergerakan dan senaman boleh membantu mengurangkan gejala.

Sebaliknya, berehat terlalu lama mungkin tidak banyak membantu.

Menurut NIAMS, kesakitan yang berkaitan dengan ankylosing spondylitis lazimnya bertambah ketika tidak aktif dan boleh menjadi lebih baik apabila bergerak.

Corak seperti ini perlu dinilai bersama usia ketika gejala bermula, tempoh sakit belakang dan gejala lain.

Contohnya, sakit belakang yang bermula secara beransur-ansur pada usia muda serta semakin lega dengan aktiviti boleh menimbulkan syak wasangka terhadap sakit belakang radang.

Namun, diagnosis memerlukan penilaian perubatan.

11. Sakit Tumit Ketika Langkah Pertama Pagi: Adakah Itu Sakit Sendi?

Ada satu lagi keadaan yang menarik.

Seseorang bangun pagi dan sebaik sahaja memijak lantai, tumit terasa sangat sakit.

Tetapi selepas berjalan beberapa minit, kesakitan semakin berkurangan.

Ramai orang menyangka masalah ini melibatkan sendi.

Sebenarnya, salah satu punca yang mungkin ialah plantar fasciitis, iaitu masalah pada plantar fascia.

Plantar fascia ialah tisu penghubung yang menyokong lengkungan tapak kaki.

Apabila tisu ini mengalami masalah akibat beban berlebihan atau faktor lain, seseorang boleh mengalami kesakitan pada bahagian bawah tumit.

Menurut American Academy of Orthopaedic Surgeons, salah satu gejala biasa plantar fasciitis ialah sakit ketika beberapa langkah pertama selepas bangun tidur atau selepas berehat lama.

Ini menunjukkan bahawa tidak semua kesakitan pada kawasan berhampiran sendi sebenarnya berpunca daripada sendi itu sendiri.

Tendon, ligamen, otot dan tisu penghubung juga boleh menyebabkan kesakitan.

Sebab itulah lokasi sebenar kesakitan sangat penting untuk dikenal pasti.

12. Adakah Kita Boleh Mengenal Pasti Penyakit Sendi Berdasarkan Waktu?

Secara ringkas, terdapat beberapa corak yang boleh dijadikan petunjuk awal.

PAGI – KEKAKUAN KURANG 30 MINIT

Boleh berlaku dalam osteoartritis atau kekakuan selepas berehat lama.

PAGI – KEKAKUAN MELEBIHI 30–60 MINIT

Perlu mempertimbangkan kemungkinan artritis radang seperti rheumatoid arthritis.

SELEPAS DUDUK TERLALU LAMA

Boleh berkait dengan kekakuan selepas tidak bergerak, termasuk dalam osteoartritis.

PETANG – SAKIT SELEPAS BANYAK BERJALAN

Boleh berkaitan dengan beban mekanikal dan penggunaan sendi, termasuk osteoartritis.

TENGAH MALAM – SAKIT MENDADAK DAN SENDI MEMBENGKAK

Gout antara kemungkinan, tetapi jangkitan sendi dan masalah akut lain juga perlu dipertimbangkan.

SAKIT BELAKANG KETIKA BEREHAT, LEGA SELEPAS BERSENAM

Boleh menjadi petunjuk sakit belakang radang.

SAKIT BERTERUSAN KETIKA TIDUR

Mempunyai pelbagai kemungkinan punca dan memerlukan penilaian jika berulang atau semakin teruk.

SAKIT TUMIT KETIKA LANGKAH PERTAMA PAGI

Plantar fasciitis merupakan salah satu kemungkinan.

Namun, semua corak ini bukan alat diagnosis.

Ada pesakit rheumatoid arthritis yang mengalami kesakitan sepanjang hari.

Ada juga pesakit osteoartritis yang mempunyai kekakuan pagi dan sakit pada waktu malam.

Bagi gout pula, serangan boleh berlaku pada waktu siang.

Corak masa hanyalah satu bahagian daripada gambaran keseluruhan.

13. Umur 40 Tahun Ke Atas: Kenapa Sakit Sendi Mula Lebih Kerap?

Apabila umur meningkat, beberapa perubahan fisiologi boleh mempengaruhi kesihatan sendi.

Antaranya ialah perubahan struktur sendi, penurunan kekuatan otot dan pengurangan aktiviti fizikal.

Namun, penuaan tidak bermaksud semua orang pasti akan mengalami sakit sendi.

Malah, ramai individu berusia masih boleh bergerak aktif tanpa mengalami kesakitan yang mengganggu kehidupan.

Masalahnya ialah apabila beberapa faktor risiko berlaku serentak.

Contohnya, seseorang mempunyai berat badan berlebihan, jarang melakukan latihan kekuatan otot dan bekerja dalam keadaan yang memerlukan pergerakan berulang.

Gabungan faktor tersebut boleh meningkatkan cabaran terhadap fungsi sendi.

Bagi individu yang mempunyai osteoartritis lutut, berat badan berlebihan juga boleh meningkatkan beban mekanikal pada sendi.

Namun, hubungan berat badan dengan osteoartritis bukan sekadar soal tekanan mekanikal.

Tisu adipos atau lemak badan turut menghasilkan bahan isyarat biologi yang boleh mempengaruhi proses metabolik dan keradangan.

Oleh itu, pengurusan berat badan mempunyai manfaat yang lebih luas.

Garis panduan NICE menyatakan bahawa bagi pesakit osteoartritis yang mempunyai berat badan berlebihan, penurunan berat badan boleh membantu mengurangkan kesakitan dan meningkatkan fungsi fizikal.

Penurunan berat badan sebanyak 10% lazimnya memberikan manfaat yang lebih besar berbanding 5%, walaupun penurunan yang lebih kecil juga boleh membantu.

Perkara penting ialah membina tabiat yang boleh diamalkan secara berterusan.

14. Adakah Cuaca Sejuk atau Hujan Menyebabkan Sendi Lebih Sakit?

Ramai orang pernah mendengar ungkapan:

“Kalau hujan, lutut mula sakit.”

Sesetengah individu yang mengalami artritis memang melaporkan perubahan kesakitan apabila cuaca berubah.

Namun, hubungan antara cuaca dan sakit sendi bukanlah sesuatu yang mudah.

Perubahan suhu, tekanan atmosfera dan kelembapan mungkin mempunyai kaitan dengan perubahan gejala bagi sesetengah orang.

Tetapi faktor ini tidak boleh digunakan untuk menentukan punca sakit sendi.

Perlu juga dibezakan antara faktor yang mungkin mempengaruhi tahap kesakitan dengan faktor yang menyebabkan penyakit sendi.

Cuaca hujan tidak semestinya menyebabkan osteoartritis.

Begitu juga, kesejukan bukan bermaksud sendi seseorang secara automatik sedang mengalami kerosakan.

Ada kemungkinan seseorang menjadi kurang aktif ketika cuaca sejuk atau hujan.

Tempoh tidak aktif tersebut mungkin menyumbang kepada kekakuan.

Walau bagaimanapun, pengalaman seseorang boleh berbeza-beza.

Sebab itulah lebih baik melihat corak gejala dalam tempoh beberapa minggu daripada membuat kesimpulan berdasarkan satu hari hujan.

15. Bagaimana Hendak Tahu Sama Ada Sakit Sendi Berpunca daripada Keradangan?

Satu perkara penting ialah membezakan kesakitan mekanikal dengan kesakitan radang.

Kesakitan mekanikal lazimnya mempunyai hubungan yang jelas dengan penggunaan sendi.

Contohnya, lutut menjadi lebih sakit selepas berjalan jauh atau menaiki tangga berkali-kali.

Kesakitan mungkin berkurangan apabila aktiviti dikurangkan.

Osteoartritis sering menunjukkan corak seperti ini, walaupun penyakit tersebut juga boleh melibatkan keradangan setempat.

Kesakitan radang pula boleh menjadi lebih ketara selepas berehat atau ketika bangun pagi.

Ia mungkin disertai pembengkakan, kepanasan sendi dan kekakuan yang berpanjangan.

Namun, kedua-dua corak boleh bertindih.

Seseorang juga mungkin mempunyai lebih daripada satu masalah pada masa yang sama.

Sebagai contoh, seseorang boleh mempunyai osteoartritis lutut dan pada masa yang sama mengalami gout.

Dalam keadaan lain, kesakitan di sekitar sendi mungkin sebenarnya berpunca daripada tendon atau otot.

Oleh itu, doktor mungkin melakukan pemeriksaan sendi, menilai pergerakan dan menentukan sama ada ujian darah atau pengimejan diperlukan.

Bagi rheumatoid arthritis, pemeriksaan mungkin melibatkan ujian faktor reumatoid, antibodi anti-CCP dan penanda keradangan.

Namun, keputusan ujian darah yang normal tidak semestinya menolak semua kemungkinan penyakit radang sendi.

NICE menekankan bahawa individu yang disyaki mengalami keradangan sinovium berterusan, khususnya apabila melibatkan sendi kecil tangan atau kaki ataupun lebih daripada satu sendi, perlu dirujuk segera kepada pakar.

16. Cara Mudah Mengesan Corak Sakit Sendi Sendiri

Salah satu langkah yang berguna ialah menyimpan catatan gejala harian.

Tidak perlu menggunakan aplikasi yang rumit.

Buku nota kecil pun mencukupi.

Contohnya, seorang wanita berumur 48 tahun mengalami sakit lutut hampir setiap hari.

Pada mulanya, dia menganggap kesakitan berlaku secara rawak.

Tetapi selepas mencatat gejala selama dua minggu, dia mendapati satu corak.

Kesakitan lebih ketara selepas berjalan jauh atau menaiki tangga.

Pada waktu pagi pula, lutut hanya terasa kaku selama kira-kira sepuluh minit.

Maklumat ini boleh membantu doktor memahami keadaan yang dialaminya.

Sebaliknya, seorang lagi individu mendapati kedua-dua belah jari tangan kaku hampir sejam setiap pagi.

Dia juga mengalami pembengkakan pada beberapa sendi.

Corak kedua ini memerlukan penilaian terhadap kemungkinan artritis radang.

Ketika membuat catatan, rekodkan masa gejala bermula, lokasi sendi, tahap sakit daripada 0 hingga 10, tempoh kekakuan, aktiviti sebelum sakit dan sama ada terdapat pembengkakan.

Catat juga sama ada kesakitan berkurangan dengan pergerakan atau berehat.

Maklumat tentang tidur, ubat yang diambil dan perubahan gejala dari hari ke hari juga boleh membantu.

Namun, jangan menangguhkan pemeriksaan semata-mata untuk melengkapkan catatan jika sendi bengkak, sakit teruk atau terdapat tanda amaran.

17. Apa yang Boleh Dilakukan Jika Sendi Selalu Sakit Waktu Pagi?

Jika kekakuan pagi ringan dan tidak disertai tanda bahaya, beberapa langkah boleh membantu meningkatkan keselesaan.

Mulakan dengan pergerakan perlahan

Selepas bangun tidur, cuba gerakkan sendi secara perlahan mengikut kemampuan.

Contohnya, buka dan tutup genggaman tangan beberapa kali.

Gerakkan pergelangan kaki ke atas dan ke bawah.

Bagi lutut pula, luruskan dan bengkokkan kaki secara perlahan tanpa memaksa pergerakan yang menyakitkan.

Tujuannya bukan untuk melakukan senaman berat.

Sebaliknya, ia membantu tubuh menyesuaikan diri dengan pergerakan selepas berehat.

Gunakan haba jika sesuai

Kompres suam atau mandi air suam boleh membantu sesetengah individu yang mengalami kekakuan.

Haba boleh memberikan keselesaan dan membantu tisu di sekitar sendi menjadi lebih mudah digerakkan.

Namun, haba tidak sesuai untuk semua keadaan.

Jika sendi sedang panas, merah dan membengkak secara akut, jangan terus menganggap rawatan panas adalah pilihan terbaik.

Kompres sejuk mungkin lebih sesuai bagi sesetengah masalah bengkak, tetapi puncanya tetap perlu dikenal pasti.

NIAMS menyatakan bahawa terapi haba dan sejuk boleh membantu mengurangkan kesakitan osteoartritis bagi sesetengah pesakit.

Jangan paksa sendi yang sakit

Ada orang beranggapan bahawa semakin sakit sendi ketika bersenam, semakin baik hasilnya.

Ini tidak benar.

Senaman yang sesuai mungkin menyebabkan sedikit ketidakselesaan pada peringkat awal, tetapi kesakitan yang kuat atau semakin bertambah bukan sesuatu yang perlu diabaikan.

Pergerakan perlu disesuaikan dengan keadaan individu.

Jika sendi mengalami pembengkakan akut atau kesakitan teruk, dapatkan penilaian sebelum meneruskan aktiviti.

18. Kalau Sakit Sendi Selalu Datang Waktu Petang, Apa Perlu Buat?

Jika kesakitan sering muncul selepas aktiviti harian, langkah pertama ialah mengenal pasti aktiviti yang mencetuskan masalah.

Contohnya, adakah sakit bertambah selepas berdiri lama?

Adakah kesakitan berlaku selepas menaiki tangga?

Atau selepas berjalan jauh tanpa berehat?

Jawapannya boleh membantu seseorang mengubah suai aktiviti.

Bagi individu yang mengalami osteoartritis, strategi membahagikan aktiviti kepada tempoh yang lebih pendek mungkin membantu mengelakkan peningkatan gejala yang keterlaluan.

Contohnya, daripada melakukan semua kerja rumah secara berterusan selama dua jam, seseorang boleh membahagikannya kepada beberapa sesi.

Namun, terlalu banyak berehat juga bukan penyelesaian jangka panjang.

Otot memerlukan latihan supaya kekuatan dapat dikekalkan.

Aktiviti seperti berjalan, berbasikal statik dan senaman dalam air boleh menjadi pilihan yang sesuai bagi sesetengah pesakit.

Latihan penguatan otot pula membantu menyokong fungsi sendi.

Program senaman yang baik perlu mengambil kira tahap kesakitan, kemampuan fizikal dan penyakit lain yang mungkin dialami.

Bagi mereka yang mempunyai masalah sendi berpanjangan, bantuan ahli fisioterapi boleh memberikan panduan yang lebih khusus.

19. Pemakanan Ada Kaitan dengan Waktu Sakit Sendi?

Pemakanan tidak semestinya menentukan sama ada sendi akan sakit pada waktu pagi atau petang.

Namun, pemakanan yang baik tetap penting dalam pengurusan kesihatan sendi secara keseluruhan.

Protein untuk menyokong otot

Protein diperlukan untuk pembinaan dan penyelenggaraan tisu otot.

Otot yang kuat membantu menyokong pergerakan dan fungsi sendi.

Oleh itu, pengambilan protein yang mencukupi penting, khususnya apabila seseorang semakin berusia.

Tetapi protein bukan ubat untuk rheumatoid arthritis atau osteoartritis.

Ia merupakan salah satu komponen pemakanan yang menyokong kesihatan otot.

Lemak sihat dan omega-3

Ikan berlemak seperti sardin, kembung dan salmon membekalkan asid lemak omega-3.

Omega-3 terlibat dalam pelbagai proses biologi, termasuk penghasilan molekul yang berkaitan dengan pengawalan keradangan.

Terdapat kajian mengenai penggunaan omega-3 sebagai rawatan tambahan bagi penyakit radang tertentu.

Walau bagaimanapun, pengambilan ikan atau suplemen omega-3 tidak boleh dianggap sebagai pengganti rawatan penyakit sendi.

Bukti manfaat juga berbeza mengikut jenis penyakit, dos dan keadaan individu.

Sayur-sayuran dan buah-buahan

Sayur-sayuran serta buah-buahan membekalkan vitamin, mineral, serat dan pelbagai sebatian bioaktif.

Antaranya termasuk polifenol, iaitu kumpulan sebatian tumbuhan yang banyak dikaji kerana sifat antioksidan serta kesannya terhadap laluan biologi tertentu.

Namun, kajian makmal mengenai polifenol tidak bermaksud pengambilan makanan atau suplemen tertentu terbukti boleh menyembuhkan keradangan sendi.

Pendekatan terbaik ialah mengamalkan pola pemakanan seimbang.

Bagi individu yang mengalami gout pula, pengurusan pemakanan merupakan sebahagian daripada rawatan, tetapi sesetengah pesakit tetap memerlukan ubat untuk mengawal paras asid urik.

Kesihatan sendi memerlukan pendekatan menyeluruh, bukan bergantung kepada satu makanan atau satu suplemen.

20. Adakah Waktu Pengambilan Ubat Sakit Sendi Penting?

Dalam bidang perubatan, terdapat konsep yang dikenali sebagai chronotherapy.

Konsep ini merujuk kepada penggunaan masa rawatan yang disesuaikan dengan ritma biologi tubuh.

Bagi rheumatoid arthritis, penyelidik telah mengkaji sama ada masa pemberian ubat tertentu boleh mempengaruhi kawalan gejala pagi.

Sebagai contoh, kajian mengenai formulasi glukokortikoid pelepasan tertunda mendapati bahawa penyelarasan masa pelepasan ubat dengan peningkatan keradangan pada waktu malam boleh membantu mengurangkan kekakuan pagi bagi sesetengah pesakit.

Konsep ini dibincangkan dalam penyelidikan kronobiologi rheumatoid arthritis.

Namun, perkara ini tidak bermaksud semua ubat sakit sendi lebih berkesan jika diambil sebelum tidur.

Setiap ubat mempunyai sifat, kesan sampingan dan jadual dos tersendiri.

Sesetengah ubat juga perlu diambil bersama makanan atau pada waktu tertentu berdasarkan arahan doktor.

Mengubah masa pengambilan ubat tanpa nasihat profesional boleh menjejaskan keselamatan dan keberkesanan rawatan.

Ini termasuk ubat tahan sakit, ubat antiradang, kortikosteroid dan ubat khusus untuk artritis radang.

Bagi osteoartritis lutut, garis panduan NICE turut mengesyorkan penggunaan NSAID sapuan sebagai antara pilihan ubat apabila diperlukan.

Penggunaan ubat oral pula perlu mempertimbangkan risiko kepada perut, buah pinggang dan sistem kardiovaskular.

Oleh itu, rawatan perlu dipilih berdasarkan penyakit sebenar, bukan semata-mata waktu kesakitan.

21. Bila Sakit Sendi Perlu Diperiksa Doktor?

Walaupun sakit sendi kadangkala berpunca daripada masalah ringan, terdapat keadaan yang tidak boleh diabaikan.

Jika kekakuan pagi berlarutan lebih daripada 30 minit secara berulang, terutamanya bersama pembengkakan, seseorang wajar mendapatkan pemeriksaan.

Begitu juga apabila kesakitan berterusan sehingga mengganggu tidur atau aktiviti harian.

Jika sakit tidak berkurangan selepas kira-kira dua minggu penjagaan sendiri, pemeriksaan juga disarankan.

Bagi kemungkinan rheumatoid arthritis, pemeriksaan awal sangat penting kerana rawatan yang sesuai dapat membantu mengawal penyakit dan mengurangkan risiko kerosakan sendi.

Lebih penting, sendi yang tiba-tiba sangat sakit, panas, merah dan membengkak perlu dinilai segera.

Jika keadaan tersebut disertai demam, menggigil, rasa tidak sihat atau ketidakmampuan untuk menggerakkan atau menampung berat pada sendi, dapatkan rawatan kecemasan.

Ini kerana jangkitan sendi atau septic arthritis boleh menyebabkan kerosakan serius jika rawatan ditangguhkan.

Jangkitan sendi juga tidak semestinya menyebabkan demam pada semua pesakit.

Jangan menganggap semua sendi yang membengkak secara tiba-tiba ialah serangan gout.

22. Soalan Lazim Mengenai Sakit Sendi Mengikut Waktu

Kenapa lutut sakit selepas bangun pagi tetapi lega selepas berjalan?

Keadaan ini boleh berlaku akibat kekakuan selepas berehat lama.

Ia juga merupakan antara corak yang boleh dialami individu dengan osteoartritis.

Namun, jika kekakuan berpanjangan atau disertai bengkak, penyakit radang perlu dipertimbangkan.

Kenapa jari tangan kaku setiap pagi?

Kekakuan jari boleh berlaku akibat pelbagai masalah, termasuk osteoartritis dan rheumatoid arthritis.

Jika kedua-dua belah tangan terlibat, sendi membengkak dan kekakuan berpanjangan, pemeriksaan doktor sangat penting.

Adakah sakit lutut waktu petang bermaksud rawan sudah haus?

Tidak semestinya.

Kesakitan selepas aktiviti boleh berkaitan dengan osteoartritis, tetapi ia tidak membuktikan bahawa rawan sedang mengalami kerosakan baharu.

Masalah tendon, otot dan struktur lain juga boleh menghasilkan kesakitan.

Kenapa gout sering menyerang semasa tidur?

Kajian menunjukkan serangan gout lebih cenderung bermula pada waktu malam dan awal pagi.

Beberapa mekanisme biologi telah dicadangkan, termasuk perubahan suhu dan ritma fisiologi, tetapi penjelasan lengkapnya masih dikaji.

Bolehkah sakit sendi berlaku tanpa keradangan?

Ya.

Kesakitan sendi boleh berpunca daripada faktor mekanikal, kecederaan dan masalah tisu di sekeliling sendi.

Namun, osteoartritis sendiri juga boleh melibatkan unsur keradangan setempat.

Kalau sakit sendi hilang selepas bergerak, adakah bermaksud tidak bahaya?

Tidak semestinya.

Sesetengah penyakit radang sendi juga menunjukkan gejala yang berkurangan selepas bergerak.

Oleh itu, kesakitan yang berulang masih perlu dinilai berdasarkan tempoh, lokasi dan gejala lain.

23. Kesimpulan: Sendi Kita Memang Dipengaruhi Masa, Tetapi Bukan Masa Semata-mata

Jadi, betulkah sakit sendi berlaku mengikut waktu?

Ya, terdapat penyakit sendi yang menunjukkan corak kesakitan berbeza sepanjang hari.

Tetapi waktu bukan satu-satunya faktor yang menentukan tahap kesakitan.

Pada waktu pagi, kekakuan boleh berlaku akibat tempoh tidak aktif atau peningkatan aktiviti keradangan tertentu.

Bagi pesakit rheumatoid arthritis, perubahan ritma sistem imun dan hormon boleh menyumbang kepada gejala yang lebih ketara ketika bangun tidur.

Pada waktu petang pula, kesakitan mungkin berkaitan dengan penggunaan sendi sepanjang hari.

Corak ini sering ditemui dalam osteoartritis, khususnya apabila aktiviti memberikan beban berulang kepada lutut atau pinggul.

Pada waktu malam, sesetengah penyakit seperti gout mempunyai kecenderungan untuk mencetuskan serangan.

Namun, sakit sendi waktu malam juga boleh berpunca daripada masalah lain.

Jadi, jangan hanya bertanya:

“Kenapa sendi aku sakit?”

Cuba tanya soalan yang lebih khusus:

“Bila sendi aku mula sakit, berapa lama sakit itu berlaku dan apa yang menyebabkan ia menjadi lebih baik atau lebih teruk?”

Jawapan kepada soalan tersebut boleh membantu seseorang memahami corak gejalanya.

Kesedaran ini penting kerana tidak semua sakit sendi memerlukan pendekatan rawatan yang sama.

Ada keadaan yang memerlukan penguatan otot.

Ada yang memerlukan pengurusan beban aktiviti.

Ada pula yang memerlukan rawatan untuk mengawal penyakit autoimun atau paras asid urik.

Dan ada keadaan akut yang memerlukan pemeriksaan kecemasan.

Akhirnya, matlamat menjaga kesihatan sendi bukan sekadar menghilangkan kesakitan untuk sementara waktu.

Matlamat sebenar ialah memastikan seseorang dapat terus bergerak, berjalan, bekerja dan menjalani kehidupan dengan selesa.

Pesanan Uncle Mat Ikan

Kita selalu ingat sakit sendi ni satu jenis penyakit sahaja.

Padahal ada orang bangun pagi sakit, berjalan sedikit terus lega.

Ada orang pula pagi bukan main segar, tetapi petang lutut mula berbunyi dan sakit.

Ada juga yang tidur lena, tiba-tiba pukul 3 pagi terjaga sebab ibu jari kaki berdenyut.

Nampak macam sakit sendi yang sama.

Tetapi punca dan mekanismenya boleh jadi sangat berbeza.

Sebab itulah penting untuk memahami apa yang sedang berlaku pada sendi, bukannya sekadar mencari sesuatu untuk menghilangkan sakit.

Ingat, sendi yang sihat bukan sendi yang tidak pernah digunakan.

Sendi yang sihat ialah sendi yang boleh bergerak dengan baik, disokong oleh otot yang kuat dan dijaga mengikut keperluan tubuh.

Jaga sendi hari ini supaya kita boleh terus aktif apabila usia meningkat nanti.

---

Rujukan Saintifik

1. Buttgereit F. et al. (2015). Clocking in: Chronobiology in Rheumatoid Arthritis. Nature Reviews Rheumatology.

Kajian mengenai hubungan ritma sirkadian, hormon dan keradangan dalam rheumatoid arthritis.

2. Choi H.K. et al. (2015). Nocturnal Risk of Gout Attacks. Arthritis & Rheumatology.

Kajian melibatkan 724 pesakit dan 1,433 serangan gout yang menunjukkan peningkatan kemungkinan serangan pada waktu malam.

3. National Institute for Health and Care Excellence (NICE), 2022. Osteoarthritis in Over 16s: Diagnosis and Management (NG226).

Garis panduan diagnosis, latihan fizikal, pengurusan berat badan dan rawatan osteoartritis.

4. National Institute for Health and Care Excellence (NICE), 2018; dikemas kini 2020. Rheumatoid Arthritis in Adults: Management (NG100).

Garis panduan pengesanan dan rawatan rheumatoid arthritis.

5. National Institute of Arthritis and Musculoskeletal and Skin Diseases (NIAMS). Osteoarthritis: Diagnosis, Treatment, and Steps to Take.

Maklumat mengenai pengurusan osteoartritis dan kepentingan aktiviti fizikal.

6. National Health Service (NHS). Rheumatoid Arthritis: Symptoms.

Panduan mengenai simptom rheumatoid arthritis, termasuk kekakuan pagi, pembengkakan dan kesakitan sendi.

7. American Academy of Orthopaedic Surgeons (AAOS). Plantar Fasciitis and Bone Spurs.

Maklumat mengenai sakit tumit pada langkah pertama selepas bangun tidur.

---

Penafian: Artikel ini bertujuan memberikan pendidikan kesihatan dan tidak menggantikan pemeriksaan, diagnosis atau rawatan oleh profesional perubatan.

vitamin.my — Perkongsian Ilmu Kesihatan Bersama Uncle Mat Ikan