Ramai orang takut kolesterol tinggi, tetapi tidak sedar bahawa trigliserida tinggi juga boleh menjadi petunjuk awal masalah metabolisme, termasuk rintangan insulin dan peningkatan risiko diabetes jenis 2.
Pernah tak kita pergi buat pemeriksaan darah, kemudian doktor beritahu bacaan kolesterol keseluruhan masih normal?
Kita pun tersenyum lega.
“Alhamdulillah, kolesterol aku cantik lagi!”
Tetapi apabila tengok keputusan ujian darah dengan lebih teliti, rupanya ada satu bacaan yang agak tinggi.
Trigliserida: 2.8 mmol/L.
Eh, apa pula trigliserida ini?
Bukankah kolesterol dengan trigliserida sama-sama lemak dalam darah?
Kenapa kolesterol normal, tetapi trigliserida pula tinggi?
Adakah ini bermaksud kita terlalu banyak makan makanan berminyak?
Atau sebenarnya ada sesuatu yang sedang berlaku dalam badan, khususnya berkaitan insulin, hati dan cara badan menguruskan tenaga?
Inilah persoalan yang menarik untuk kita bincangkan.
Lebih-lebih lagi bagi mereka yang sudah memasuki usia 40-an, mempunyai perut semakin membesar, mudah mengantuk selepas makan atau mempunyai sejarah keluarga diabetes.
Namun, penting untuk difahami sejak awal bahawa trigliserida tinggi bukan bukti seseorang mengalami rintangan insulin. Ia merupakan salah satu petunjuk yang perlu dinilai bersama bacaan gula, HDL, ukuran pinggang, tekanan darah dan faktor kesihatan lain.
Mari kita fahami apa yang sebenarnya berlaku.
1. Kolesterol dan Trigliserida Bukan Benda yang Sama
Walaupun kedua-duanya termasuk dalam kumpulan lipid, kolesterol dan trigliserida mempunyai fungsi yang berbeza.
Kolesterol merupakan bahan penting untuk tubuh.
Badan menggunakan kolesterol untuk membina membran sel, menghasilkan hormon steroid seperti estrogen dan testosteron, serta membentuk asid hempedu yang membantu pencernaan lemak.
Sebahagian besar kolesterol yang diperlukan badan dihasilkan sendiri, terutamanya oleh hati.
Trigliserida pula merupakan bentuk utama simpanan lemak dan tenaga.
Apabila kita makan, badan menggunakan sebahagian tenaga daripada makanan untuk aktiviti harian, fungsi organ, pembaikan tisu dan pelbagai proses metabolisme.
Tenaga yang tidak diperlukan dengan segera boleh disimpan, termasuk dalam bentuk trigliserida di dalam tisu lemak.
Apabila badan memerlukan tenaga, trigliserida boleh dipecahkan untuk membekalkan asid lemak.
Jadi, trigliserida bukan bahan jahat.
Ia merupakan sebahagian daripada sistem penyimpanan tenaga yang normal.
Masalah bermula apabila trigliserida dalam darah meningkat secara berterusan, khususnya apabila peningkatan tersebut berkaitan gangguan metabolisme.
Satu lagi perkara penting ialah kolesterol dan trigliserida tidak bergerak secara bebas dalam darah.
Kedua-duanya diangkut oleh zarah yang dikenali sebagai lipoprotein.
Antaranya ialah LDL, HDL, VLDL dan kilomikron.
LDL membawa kolesterol dan mempunyai peranan utama dalam pembentukan plak aterosklerosis apabila bilangannya berlebihan.
VLDL pula dihasilkan oleh hati dan membawa banyak trigliserida.
Oleh itu, seseorang boleh mempunyai kolesterol keseluruhan yang kelihatan normal, tetapi masih mengalami peningkatan trigliserida.
Malah, kolesterol keseluruhan yang normal tidak semestinya bermaksud LDL, non-HDL atau bilangan zarah aterogenik berada pada tahap yang optimum.
2. Kenapa Trigliserida Boleh Tinggi Walaupun Kolesterol Normal?
Bayangkan dua orang lelaki berumur 45 tahun.
Kedua-duanya mempunyai bacaan kolesterol keseluruhan 4.8 mmol/L.
Namun, keputusan ujian darah mereka berbeza.
Lelaki A:
- Kolesterol keseluruhan: 4.8 mmol/L
- LDL: 2.8 mmol/L
- HDL: 1.4 mmol/L
- Trigliserida: 1.2 mmol/L
Lelaki B:
- Kolesterol keseluruhan: 4.8 mmol/L
- LDL: 2.8 mmol/L
- HDL: 0.9 mmol/L
- Trigliserida: 2.8 mmol/L
Angka ini merupakan contoh ilustrasi, bukan profil lipid sebenar yang lengkap.
Walaupun kolesterol keseluruhan mereka sama, profil metabolik kedua-duanya tidak semestinya sama.
Lelaki B mempunyai trigliserida tinggi dan HDL rendah.
Gabungan ini sering dikaitkan dengan rintangan insulin, obesiti abdomen dan sindrom metabolik.
Tetapi mengapa keadaan ini boleh berlaku?
Jawapannya berkait rapat dengan cara badan memproses karbohidrat, lemak dan tenaga.
Apabila kita makan makanan yang mengandungi karbohidrat, sebahagiannya akan dicerna menjadi glukosa.
Glukosa kemudian diserap ke dalam darah.
Pankreas menghasilkan insulin untuk membantu badan menguruskan glukosa tersebut.
Insulin membantu meningkatkan pengambilan glukosa oleh otot dan tisu lemak, menggalakkan penyimpanan tenaga serta mengawal pengeluaran glukosa oleh hati.
Dalam keadaan normal, sistem ini berfungsi dengan baik.
Tetapi apabila tisu badan semakin kurang responsif terhadap insulin, metabolisme tenaga boleh mula terganggu.
Di sinilah hubungan antara trigliserida dan rintangan insulin menjadi semakin menarik.
3. Apa Sebenarnya Rintangan Insulin?
Rintangan insulin berlaku apabila sel tertentu dalam badan kurang responsif terhadap tindakan insulin.
Antara organ dan tisu yang terlibat ialah otot rangka, hati dan tisu lemak.
Untuk mengekalkan paras glukosa darah, pankreas mungkin perlu menghasilkan lebih banyak insulin.
Pada peringkat awal, seseorang masih boleh mempunyai bacaan gula darah yang normal.
Ini kerana pankreas berjaya mengimbangi penurunan sensitiviti insulin dengan meningkatkan pengeluaran insulin.
Namun, keadaan ini tidak semestinya boleh dikekalkan selama-lamanya.
Apabila fungsi sel beta pankreas semakin merosot atau keperluan insulin semakin meningkat, paras glukosa darah boleh mula naik.
Keadaan ini boleh berkembang kepada pradiabetes dan akhirnya diabetes jenis 2 bagi sesetengah individu.
Tetapi rintangan insulin bukan hanya melibatkan gula darah.
Ia juga mempengaruhi metabolisme lemak.
Sebab itulah seseorang boleh mengalami trigliserida tinggi walaupun bacaan gula puasa masih normal.
Walau bagaimanapun, bukan semua individu dengan trigliserida tinggi mengalami rintangan insulin.
Faktor genetik, penyakit tiroid, ubat tertentu, pengambilan alkohol, penyakit buah pinggang dan beberapa keadaan lain juga boleh menyebabkan trigliserida meningkat.
4. Bagaimana Rintangan Insulin Menyebabkan Trigliserida Meningkat?
Ini bahagian paling penting.
Untuk memahaminya, kita perlu melihat hubungan antara tiga organ utama.
Hati, otot dan tisu lemak.
Dalam keadaan normal, insulin membantu mengawal pemecahan trigliserida yang disimpan dalam tisu lemak.
Apabila insulin berfungsi dengan baik, pembebasan asid lemak bebas daripada tisu lemak dapat dikawal mengikut keperluan badan.
Tetapi apabila tisu lemak mengalami rintangan insulin, kesan insulin untuk menekan pemecahan lemak menjadi kurang berkesan.
Akibatnya, lebih banyak asid lemak bebas boleh dilepaskan ke dalam peredaran darah.
Asid lemak ini kemudian sampai ke hati.
Hati boleh menggunakan asid lemak tersebut untuk menghasilkan trigliserida.
Trigliserida seterusnya dibungkus dalam zarah VLDL dan dilepaskan ke dalam darah.
Pada masa yang sama, hati yang mengalami gangguan metabolik mungkin meningkatkan penghasilan VLDL.
Jika penghasilan dan kemasukan trigliserida ke dalam darah melebihi kadar penyingkirannya, bacaan trigliserida akan meningkat.
Inilah salah satu mekanisme utama yang menerangkan mengapa rintangan insulin sering dikaitkan dengan trigliserida tinggi.
Menariknya, keadaan ini boleh berlaku sebelum seseorang didiagnosis menghidap diabetes.
Sebab itu bacaan trigliserida boleh menjadi salah satu petunjuk awal bahawa metabolisme badan memerlukan perhatian.
5. Adakah Makan Nasi dan Gula Boleh Meningkatkan Trigliserida?
Ramai orang menyangka trigliserida tinggi semestinya berpunca daripada makanan berlemak.
Contohnya ayam goreng, daging berlemak atau makanan bersantan.
Memang benar pengambilan makanan tertentu boleh mempengaruhi profil lipid.
Tetapi trigliserida juga sangat berkait dengan pengambilan tenaga berlebihan, khususnya dalam keadaan pengambilan gula tambahan dan karbohidrat ditapis yang tinggi.
Apabila kita mengambil lebih banyak tenaga daripada yang digunakan badan, lebihan tersebut boleh disimpan sebagai lemak.
Hati juga mempunyai keupayaan untuk menghasilkan asid lemak daripada sumber bukan lemak, termasuk karbohidrat.
Proses ini dikenali sebagai de novo lipogenesis.
Proses tersebut berlaku secara semula jadi, tetapi boleh meningkat dalam keadaan tertentu, khususnya apabila pengambilan tenaga dan gula berlebihan.
Contohnya seseorang yang setiap hari mengambil:
- Sarapan nasi lemak bersama teh tarik manis.
- Minuman bergula pada waktu tengah hari.
- Kuih-muih atau biskut pada waktu petang.
- Nasi dalam kuantiti besar pada waktu malam.
- Minuman manis sebelum tidur.
Jika corak pemakanan ini menyebabkan lebihan tenaga berpanjangan, risiko pertambahan lemak badan dan peningkatan trigliserida boleh meningkat.
Namun, kita tidak boleh terus menyalahkan nasi.
Nasi merupakan sumber karbohidrat yang boleh dimasukkan dalam pemakanan seimbang.
Yang lebih penting ialah jumlah pengambilan, saiz hidangan, kualiti keseluruhan diet dan keperluan tenaga individu.
Begitu juga dengan buah-buahan.
Buah segar yang mengandungi serat tidak boleh disamakan begitu sahaja dengan minuman manis atau jus buah yang ditambah gula.
Masalah sebenar bukan semata-mata karbohidrat, tetapi bagaimana jumlah dan jenis makanan tersebut berinteraksi dengan keperluan tenaga serta kesihatan metabolik seseorang.
6. Kenapa Trigliserida Tinggi Sering Berlaku Bersama HDL Rendah?
Dalam keputusan ujian lipid, ada satu corak yang sering menarik perhatian.
Trigliserida tinggi.
HDL rendah.
Kadangkala LDL pula tidak kelihatan terlalu tinggi.
Corak ini sering disebut sebagai atherogenic dyslipidemia apabila turut melibatkan perubahan pada zarah LDL.
Dalam keadaan trigliserida tinggi, pertukaran lipid antara lipoprotein boleh meningkat.
Protein pemindah yang dikenali sebagai CETP terlibat dalam proses pertukaran trigliserida dan ester kolesterol antara zarah lipoprotein.
Perubahan ini boleh menghasilkan HDL yang lebih kaya dengan trigliserida.
HDL tersebut boleh mengalami pengubahsuaian dan disingkirkan dengan lebih cepat daripada peredaran darah.
Akibatnya, bacaan HDL mungkin menurun.
Pada masa yang sama, sesetengah individu menghasilkan lebih banyak zarah LDL kecil dan padat.
Namun, saiz LDL sahaja bukan ukuran risiko yang mencukupi.
Bilangan keseluruhan zarah aterogenik yang mengandungi apolipoprotein B, atau ApoB, juga penting.
Ini bermaksud seseorang yang mempunyai LDL-C sederhana atau kelihatan normal masih boleh mempunyai risiko kardiovaskular yang meningkat sekiranya bilangan zarah aterogeniknya tinggi.
Sebab itulah pemeriksaan lipid tidak wajar ditafsir berdasarkan kolesterol keseluruhan sahaja.
7. Trigliserida Tinggi Boleh Menjadi Petunjuk Sindrom Metabolik
Sindrom metabolik bukan satu penyakit tunggal.
Ia merujuk kepada gabungan beberapa faktor risiko metabolik yang meningkatkan kemungkinan seseorang mengalami diabetes jenis 2 dan penyakit kardiovaskular.
Antara komponen yang biasa digunakan dalam penilaiannya ialah:
- Ukuran pinggang yang meningkat mengikut ambang populasi.
- Trigliserida sekurang-kurangnya 1.7 mmol/L atau sedang menerima rawatan berkaitan.
- HDL rendah.
- Tekanan darah meningkat.
- Glukosa puasa meningkat.
Dalam banyak definisi klinikal, kehadiran sekurang-kurangnya tiga daripada lima komponen ini menyokong diagnosis sindrom metabolik.
Ambang ukuran pinggang dan beberapa kriteria lain boleh berbeza mengikut garis panduan serta populasi.
Bagi orang Asia, lemak abdomen boleh menjadi masalah walaupun indeks jisim badan tidak terlalu tinggi.
Ini kerana BMI tidak menunjukkan secara langsung lokasi lemak dalam badan.
Seseorang mungkin tidak kelihatan sangat gemuk tetapi mempunyai pengumpulan lemak viseral yang tinggi.
Lemak viseral ialah lemak yang terkumpul di sekitar organ dalam abdomen.
Pengumpulan lemak ini sering berkait dengan gangguan fungsi tisu lemak, keradangan metabolik dan rintangan insulin.
Oleh itu, ukuran pinggang boleh memberikan maklumat tambahan yang penting berbanding berat badan sahaja.
8. Adakah Perut Buncit Menyebabkan Trigliserida Tinggi?
Perut buncit tidak semestinya bermaksud trigliserida tinggi.
Namun, peningkatan lemak abdomen, khususnya lemak viseral, mempunyai hubungan yang kuat dengan gangguan metabolisme.
Tisu lemak bukan sekadar tempat menyimpan tenaga.
Ia juga merupakan tisu yang aktif dari sudut hormon dan metabolisme.
Tisu lemak menghasilkan pelbagai bahan isyarat, termasuk adipokin, yang mempengaruhi sensitiviti insulin, keradangan dan pengurusan tenaga.
Apabila tisu lemak berkembang secara berlebihan dan fungsinya terganggu, lebih banyak asid lemak boleh memasuki peredaran darah.
Keadaan ini boleh menyumbang kepada pengumpulan lemak dalam hati.
Pengumpulan lemak hati yang berkaitan gangguan metabolik kini sering dibincangkan dalam konteks metabolic dysfunction-associated steatotic liver disease atau MASLD.
MASLD juga kerap berlaku bersama rintangan insulin, obesiti abdomen dan trigliserida tinggi.
Namun, untuk mengetahui sama ada seseorang mempunyai lemak hati, pemeriksaan lanjut mungkin diperlukan.
Bacaan trigliserida sahaja tidak boleh mengesahkan diagnosis lemak hati.
9. Mengapa Orang Berusia 40 Tahun Ke Atas Perlu Memberi Perhatian?
Apabila usia meningkat, beberapa perubahan fisiologi boleh mempengaruhi kesihatan metabolik.
Antaranya ialah pengurangan aktiviti fizikal, perubahan komposisi badan dan kehilangan jisim otot secara beransur-ansur.
Otot rangka memainkan peranan penting dalam penggunaan glukosa selepas makan.
Apabila kita makan makanan berkarbohidrat, sebahagian besar pengambilan glukosa yang dirangsang insulin berlaku dalam otot rangka.
Jika seseorang mempunyai jisim otot yang rendah dan kurang aktif, keupayaan badan menguruskan glukosa mungkin terjejas.
Ini tidak bermaksud setiap orang berusia 40 tahun akan mengalami rintangan insulin.
Tetapi gaya hidup yang semakin sedentari boleh meningkatkan risiko.
Bayangkan seseorang yang bekerja di pejabat.
Pagi duduk dalam kereta.
Sampai pejabat duduk di meja.
Waktu makan tengah hari duduk lagi.
Petang memandu pulang.
Malam menonton televisyen sambil duduk.
Walaupun orang tersebut tidak makan terlalu banyak, jumlah pergerakan hariannya mungkin sangat rendah.
Keadaan ini boleh menyumbang kepada peningkatan lemak badan dan penurunan kecergasan metabolik.
Sebab itulah senaman bukan hanya penting untuk membakar kalori.
Aktiviti fizikal juga membantu meningkatkan sensitiviti insulin dan metabolisme trigliserida.
10. Adakah Trigliserida Tinggi Menyebabkan Kita Cepat Mengantuk Selepas Makan?
Ini satu salah faham yang perlu diperbetulkan.
Mengantuk selepas makan bukan gejala khusus trigliserida tinggi.
Rasa mengantuk selepas makan boleh dipengaruhi oleh pelbagai faktor.
Antaranya jumlah makanan, waktu tidur, ritma sirkadian dan keadaan kesihatan tertentu.
Sesetengah individu yang mengalami gangguan kawalan glukosa juga mungkin mengalami perubahan tenaga selepas makan.
Namun, kita tidak boleh membuat kesimpulan bahawa seseorang mengalami rintangan insulin hanya kerana dia mengantuk selepas makan nasi.
Begitu juga dengan gejala seperti cepat lapar, mengidam makanan manis atau mudah letih.
Gejala tersebut tidak cukup khusus untuk mendiagnosis rintangan insulin.
Apa yang lebih berguna ialah pemeriksaan objektif.
Contohnya ujian glukosa puasa, HbA1c dan penilaian risiko metabolik oleh doktor.
Dalam keadaan tertentu, ujian toleransi glukosa oral juga mungkin diperlukan.
Rintangan insulin sendiri tidak semestinya didiagnosis melalui satu ujian rutin.
Oleh itu, pemeriksaan perlu disesuaikan dengan keadaan individu.
11. Bacaan Trigliserida Berapa yang Dianggap Tinggi?
Trigliserida biasanya dilaporkan dalam unit mmol/L di Malaysia.
Bagi bacaan puasa, kategori yang lazim digunakan ialah: Trigliserida Kategori Kurang daripada 1.7 mmol/L Normal 1.7–2.2 mmol/L Sempadan tinggi 2.3–5.6 mmol/L Tinggi 5.7 mmol/L dan ke atas Sangat tinggi
Kategori ini membantu memberikan gambaran umum, tetapi tafsirannya bergantung kepada sama ada ujian dibuat ketika berpuasa, keadaan klinikal dan garis panduan yang digunakan.
Trigliserida juga boleh meningkat selepas makan.
Ujian lipid tanpa berpuasa boleh digunakan untuk banyak tujuan pemeriksaan, tetapi ujian puasa mungkin diperlukan apabila bacaan trigliserida tinggi atau keputusan perlu diperjelaskan.
Pada paras yang sangat tinggi, khususnya apabila trigliserida mencapai sekitar 11.3 mmol/L atau lebih, risiko pankreatitis akut menjadi kebimbangan utama.
Pankreatitis ialah keradangan pankreas yang boleh menjadi serius.
Individu yang mempunyai trigliserida sangat tinggi memerlukan penilaian perubatan dan rawatan yang sesuai.
Jika mengalami sakit perut yang teruk secara tiba-tiba, terutama bersama muntah, rawatan kecemasan perlu diperoleh.
12. Adakah Trigliserida Tinggi Lebih Bahaya Daripada Kolesterol?
Soalan ini sebenarnya tidak mempunyai jawapan yang mudah.
LDL kolesterol mempunyai hubungan sebab-akibat yang sangat kukuh dengan pembentukan aterosklerosis.
Aterosklerosis ialah proses pengumpulan plak dalam dinding arteri.
Apabila plak berkembang atau pecah, ia boleh menyebabkan serangan jantung dan strok.
Kajian klinikal menunjukkan penurunan LDL melalui rawatan yang terbukti berkesan dapat mengurangkan risiko kejadian kardiovaskular.
Trigliserida tinggi pula sering berkaitan dengan peningkatan lipoprotein kaya trigliserida dan zarah remnan.
Zarah remnan boleh membawa kolesterol dan menyumbang kepada aterosklerosis.
Namun, hubungan antara paras trigliserida dan risiko kardiovaskular lebih kompleks.
Ini kerana trigliserida juga dipengaruhi oleh rintangan insulin, obesiti, diabetes dan pelbagai faktor metabolik lain.
Tidak semua rawatan yang berjaya menurunkan trigliserida telah terbukti mengurangkan kejadian kardiovaskular.
Jadi, kita tidak sepatutnya membandingkan kedua-duanya seolah-olah hanya satu yang berbahaya.
LDL tinggi perlu diberi perhatian. Trigliserida tinggi juga tidak boleh diabaikan.
Penilaian terbaik mengambil kira keseluruhan risiko seseorang.
13. Kajian Saintifik: Apa Bukti Hubungan Trigliserida dan Rintangan Insulin?
Hubungan antara trigliserida, HDL dan rintangan insulin telah dikaji selama beberapa dekad.
Kajian 1: Gerald Reaven dan Sindrom X
Pada tahun 1988, Gerald Reaven menerbitkan syarahan Banting Lecture bertajuk Role of Insulin Resistance in Human Disease dalam jurnal Diabetes.
Beliau menerangkan bagaimana rintangan insulin berkait dengan sekumpulan gangguan metabolik.
Antaranya hiperinsulinemia, gangguan toleransi glukosa, trigliserida tinggi, HDL rendah dan tekanan darah tinggi.
Gabungan ini pada ketika itu dikenali sebagai Sindrom X.
Konsep tersebut menjadi asas penting kepada pemahaman moden tentang sindrom metabolik.
Pengajaran utama: Masalah gula darah dan masalah lipid tidak semestinya berlaku secara berasingan. Kedua-duanya boleh berkongsi mekanisme metabolik yang sama.
Rujukan: Reaven GM. Role of insulin resistance in human disease. Diabetes. 1988;37(12):1595–1607.
Kajian 2: Nisbah Trigliserida kepada HDL
Kajian oleh McLaughlin dan rakan-rakan yang diterbitkan dalam Annals of Internal Medicine pada tahun 2003 menilai penggunaan petunjuk mudah untuk mengenal pasti individu yang berkemungkinan mengalami rintangan insulin.
Kajian tersebut menunjukkan bahawa trigliserida dan nisbah trigliserida kepada HDL boleh membantu mengenal pasti individu yang mengalami rintangan insulin dalam populasi kajian tertentu.
Namun, prestasi nisbah ini berbeza mengikut etnik, jantina dan ciri populasi.
Oleh itu, nisbah trigliserida kepada HDL tidak boleh digunakan sebagai ujian diagnosis tunggal untuk rintangan insulin.
Rujukan: McLaughlin T et al. Use of metabolic markers to identify overweight individuals who are insulin resistant. Annals of Internal Medicine. 2003;139(10):802–809.
Kajian 3: REDUCE-IT dan Risiko Kardiovaskular
Kajian REDUCE-IT yang diterbitkan dalam New England Journal of Medicine pada tahun 2019 melibatkan pesakit berisiko kardiovaskular tinggi yang menerima rawatan statin serta mempunyai trigliserida meningkat.
Pesakit yang menerima icosapent ethyl preskripsi sebanyak 4 gram sehari mengalami pengurangan relatif sekitar 25% bagi kejadian kardiovaskular utama yang ditetapkan dalam kajian, berbanding kumpulan plasebo.
Walau bagaimanapun, keputusan ini tidak boleh digeneralisasikan kepada semua produk minyak ikan atau suplemen omega-3 biasa.
Formulasi, dos, pemilihan pesakit dan kesan rawatan adalah penting.
Kajian ini juga tidak membuktikan bahawa penurunan trigliserida semata-mata merupakan satu-satunya sebab manfaat kardiovaskular tersebut.
Rujukan: Bhatt DL et al. Cardiovascular Risk Reduction with Icosapent Ethyl for Hypertriglyceridemia. New England Journal of Medicine. 2019;380:11–22.
Kajian 4: PROMINENT dan Had Menurunkan Trigliserida
Kajian PROMINENT yang diterbitkan pada tahun 2022 menilai ubat pemafibrate dalam kalangan pesakit diabetes jenis 2 yang mempunyai trigliserida tinggi dan HDL rendah.
Walaupun rawatan tersebut berjaya menurunkan trigliserida, kajian tidak menunjukkan pengurangan kejadian kardiovaskular utama yang signifikan.
Dapatan ini mengingatkan kita bahawa menurunkan angka trigliserida tidak semestinya cukup untuk mengurangkan risiko penyakit jantung.
Jenis lipoprotein, bilangan zarah aterogenik dan mekanisme rawatan juga perlu diambil kira.
Rujukan: Das Pradhan A et al. Triglyceride Lowering with Pemafibrate to Reduce Cardiovascular Risk. New England Journal of Medicine. 2022;387:1923–1934.
14. Apa Itu Nisbah Trigliserida kepada HDL?
Salah satu petunjuk yang menarik dalam kajian metabolik ialah nisbah trigliserida kepada HDL.
Cara mengiranya mudah.
Nisbah TG/HDL = Trigliserida ÷ HDL
Contohnya:
Trigliserida = 2.8 mmol/L
HDL = 0.9 mmol/L
Nisbah = 2.8 ÷ 0.9
Nisbah ≈ 3.11
Tetapi berhati-hati.
Nilai nisbah yang menggunakan mmol/L tidak sama secara angka dengan nisbah menggunakan mg/dL.
Ambang yang diterbitkan dalam kajian menggunakan mg/dL tidak boleh digunakan terus untuk keputusan mmol/L.
Tambahan pula, belum ada satu nilai ambang universal yang sesuai untuk semua populasi.
Nisbah TG/HDL boleh memberikan maklumat tambahan dalam penyelidikan dan penilaian metabolik, tetapi ia bukan pengganti kepada ujian glukosa, HbA1c atau penilaian klinikal.
Ia juga tidak boleh digunakan sendirian untuk mengesahkan seseorang mempunyai rintangan insulin.
15. Bagaimana Cara Menurunkan Trigliserida Secara Semula Jadi?
Berita baiknya, trigliserida sering memberikan respons yang baik terhadap perubahan gaya hidup.
Namun, keberkesanan setiap pendekatan bergantung kepada punca peningkatan trigliserida.
A. Kurangkan Minuman Bergula
Ini antara langkah yang paling praktikal.
Contohnya mengurangkan pengambilan teh tarik manis, minuman berkarbonat, kopi bergula, minuman berperisa dan jus yang ditambah gula.
Minuman manis mudah menambahkan jumlah tenaga tanpa memberikan rasa kenyang yang setara dengan makanan pejal.
Menggantikannya dengan air kosong atau minuman tanpa gula boleh membantu mengurangkan pengambilan tenaga harian.
B. Kawal Jumlah Karbohidrat
Tidak semestinya perlu berhenti makan nasi.
Sebaliknya, sesuaikan saiz hidangan dengan keperluan tenaga.
Pilih sumber karbohidrat yang lebih kaya serat apabila sesuai.
Contohnya oat, kekacang, bijirin penuh, sayur-sayuran dan buah segar.
Pemakanan yang mengandungi serat mencukupi juga membantu kesihatan metabolik secara keseluruhan.
C. Tingkatkan Aktiviti Fizikal
Aktiviti fizikal membantu otot menggunakan glukosa dan asid lemak.
Senaman aerobik seperti berjalan pantas, berbasikal dan berenang boleh membantu mengurangkan trigliserida.
Latihan kekuatan pula membantu mengekalkan atau meningkatkan jisim otot.
Kombinasi kedua-duanya memberikan manfaat metabolik yang lebih menyeluruh.
Sasaran umum bagi kebanyakan orang dewasa ialah sekurang-kurangnya 150 minit aktiviti aerobik intensiti sederhana setiap minggu, bersama latihan kekuatan sekurang-kurangnya dua hari seminggu.
Aktiviti boleh ditingkatkan secara beransur-ansur mengikut kemampuan dan keadaan kesihatan.
D. Kurangkan Lemak Abdomen Berlebihan
Bagi individu yang mempunyai berat badan berlebihan, penurunan berat badan sederhana boleh memperbaiki trigliserida dan sensitiviti insulin.
Penurunan sekitar 5% hingga 10% daripada berat badan asal sering dikaitkan dengan penambahbaikan beberapa faktor risiko metabolik.
Namun, tidak semua orang memerlukan penurunan berat badan.
Bagi individu dengan berat badan normal, perhatian boleh diberikan kepada kecergasan, komposisi badan dan tabiat pemakanan.
E. Elakkan Alkohol Jika Trigliserida Tinggi
Alkohol boleh meningkatkan trigliserida, khususnya apabila diambil dalam kuantiti besar.
Bagi individu yang mempunyai trigliserida sangat tinggi, pengelakan alkohol merupakan langkah yang penting.
F. Kenal Pasti Penyakit dan Ubat yang Berkaitan
Trigliserida tinggi tidak semestinya berpunca daripada pemakanan.
Hipotiroidisme, diabetes tidak terkawal, penyakit buah pinggang dan beberapa ubat boleh menyumbang kepada peningkatan trigliserida.
Oleh itu, pemeriksaan perubatan penting jika bacaan kekal tinggi walaupun perubahan gaya hidup telah dilakukan.
16. Adakah Minyak Ikan Omega-3 Boleh Membantu?
Omega-3, khususnya EPA dan DHA, mempunyai kesan terhadap metabolisme trigliserida.
Pada dos terapeutik tertentu, omega-3 boleh mengurangkan penghasilan dan peredaran lipoprotein kaya trigliserida.
Namun, kita perlu membezakan antara tiga perkara.
Pertama, pengambilan ikan sebagai sebahagian daripada pemakanan sihat.
Kedua, suplemen minyak ikan biasa yang dijual tanpa preskripsi.
Ketiga, produk omega-3 preskripsi yang digunakan pada dos dan indikasi perubatan tertentu.
Ketiga-tiganya tidak boleh dianggap mempunyai bukti klinikal yang sama.
Produk omega-3 preskripsi pada dos tertentu boleh menurunkan trigliserida dengan ketara, tetapi tidak semua formulasi terbukti mengurangkan kejadian kardiovaskular.
Sebagai contoh, kajian REDUCE-IT menunjukkan manfaat menggunakan icosapent ethyl, iaitu formulasi EPA preskripsi khusus.
Sebaliknya, kajian STRENGTH yang menggunakan formulasi EPA dan DHA tidak menunjukkan pengurangan kejadian kardiovaskular utama yang signifikan.
Oleh itu, kita tidak boleh membuat kesimpulan bahawa semua minyak ikan memberikan perlindungan jantung yang sama.
Suplemen omega-3 juga bukan pengganti rawatan yang diperlukan, khususnya apabila trigliserida sangat tinggi.
Penggunaan dos tinggi perlu dibincangkan dengan doktor kerana terdapat kemungkinan kesan sampingan dan risiko tertentu, termasuk fibrilasi atrium pada sesetengah individu.
17. Adakah Kita Perlu Mengambil Ubat Jika Trigliserida Tinggi?
Tidak semua individu yang mempunyai trigliserida tinggi memerlukan ubat khusus untuk menurunkannya.
Keputusan rawatan bergantung kepada tahap trigliserida, risiko kardiovaskular, penyakit sedia ada dan punca peningkatan tersebut.
Bagi peningkatan ringan hingga sederhana, perubahan gaya hidup dan rawatan faktor risiko lain sering menjadi langkah utama.
Jika seseorang mempunyai risiko penyakit kardiovaskular yang tinggi, rawatan statin mungkin diperlukan untuk mengurangkan risiko berkaitan lipoprotein aterogenik.
Statin juga boleh menurunkan trigliserida pada tahap tertentu.
Apabila trigliserida sangat tinggi, doktor mungkin mempertimbangkan rawatan tambahan seperti fibrat atau omega-3 preskripsi bagi mengurangkan risiko pankreatitis.
Pemilihan rawatan mesti dibuat berdasarkan penilaian klinikal.
Jangan menghentikan ubat kolesterol atau menggantikannya dengan suplemen tanpa berbincang dengan doktor.
18. Kalau Kolesterol Normal, Apa Lagi Yang Patut Diperiksa?
Jika trigliserida tinggi walaupun kolesterol keseluruhan normal, jangan terus membuat kesimpulan bahawa semuanya baik-baik sahaja.
Sebaliknya, lihat gambaran kesihatan yang lebih luas.
Antara perkara yang boleh dibincangkan dengan doktor ialah:
- Profil lipid lengkap, termasuk LDL, HDL, trigliserida dan non-HDL kolesterol.
- Glukosa puasa dan HbA1c untuk menilai status gula darah.
- Tekanan darah.
- Ukuran pinggang dan perubahan berat badan.
- Sejarah keluarga diabetes atau penyakit jantung.
- Fungsi tiroid, buah pinggang atau hati apabila terdapat indikasi.
- ApoB dalam keadaan tertentu untuk membantu menilai bilangan zarah lipoprotein aterogenik.
Pemeriksaan ini membantu membezakan sama ada trigliserida tinggi berkaitan gangguan metabolik, faktor genetik atau punca lain.
Bagi individu dengan bacaan trigliserida yang sangat tinggi, pemeriksaan dan rawatan tidak sepatutnya ditangguhkan.
19. Contoh Kes: Lelaki 45 Tahun yang Menyangka Dirinya Sihat
Bayangkan seorang lelaki berumur 45 tahun.
Beliau bekerja di pejabat dan jarang bersenam.
Berat badannya meningkat secara perlahan-lahan sejak beberapa tahun lalu.
Ukuran pinggang juga semakin besar.
Apabila menjalani pemeriksaan kesihatan, keputusannya menunjukkan:
Kolesterol keseluruhan: 4.9 mmol/L
Trigliserida: 3.1 mmol/L
HDL: 0.9 mmol/L
Glukosa puasa: 5.9 mmol/L
Tekanan darah: 138/88 mmHg
Ini contoh rekaan untuk tujuan pendidikan.
Jika hanya melihat kolesterol keseluruhan, beliau mungkin menyangka semuanya normal.
Tetapi apabila keputusan dinilai secara keseluruhan, terdapat beberapa petunjuk yang memerlukan perhatian.
Trigliserida tinggi.
HDL rendah.
Glukosa puasa meningkat berbanding tahap optimum.
Tekanan darah juga perlu dinilai lanjut.
Keadaan ini menimbulkan kemungkinan gangguan metabolik, termasuk rintangan insulin.
Namun, diagnosis tidak boleh dibuat berdasarkan angka ini sahaja.
Doktor perlu mempertimbangkan ukuran pinggang, sejarah perubatan, ubat yang diambil, pemeriksaan berulang dan faktor risiko lain.
Contoh ini menunjukkan mengapa pemeriksaan kesihatan tidak sepatutnya tertumpu kepada satu nombor.
20. Bolehkah Trigliserida Turun Walaupun Berat Badan Tidak Banyak Berubah?
Ya, boleh.
Perubahan trigliserida tidak semestinya bergerak seiring dengan perubahan berat badan.
Seseorang yang mula mengurangkan minuman bergula, meningkatkan aktiviti fizikal dan memperbaiki corak pemakanan mungkin mengalami penurunan trigliserida walaupun berat badannya hanya berubah sedikit.
Ini kerana metabolisme badan dipengaruhi oleh lebih banyak faktor daripada jumlah berat badan semata-mata.
Aktiviti otot, pengambilan tenaga, fungsi hati dan kepekaan insulin semuanya memainkan peranan.
Oleh itu, kejayaan perubahan gaya hidup tidak sepatutnya diukur melalui penimbang berat sahaja.
Bacaan trigliserida, glukosa, tekanan darah, ukuran pinggang dan kecergasan juga boleh menjadi petunjuk kemajuan.
Namun, jika trigliserida kekal tinggi, pemeriksaan lanjut diperlukan untuk mengenal pasti puncanya.
21. Kenapa Kita Patut Lebih Banyak Bercakap Tentang Trigliserida?
Selama ini, perbincangan tentang lemak darah sering tertumpu kepada kolesterol.
Apabila seseorang mendapat keputusan ujian darah, soalan pertama biasanya:
“Kolesterol berapa?”
Jarang orang bertanya:
“Trigliserida berapa?”
“HDL berapa?”
“Gula puasa berapa?”
“Ukuran pinggang semakin besar atau tidak?”
Padahal kesihatan metabolik tidak boleh dinilai melalui satu bacaan sahaja.
Trigliserida tinggi boleh menjadi petunjuk bahawa badan sedang menghadapi masalah menguruskan tenaga.
Dalam sesetengah individu, keadaan ini berkait dengan rintangan insulin, pengumpulan lemak hati dan peningkatan risiko diabetes jenis 2.
Tetapi trigliserida bukan satu-satunya petunjuk.
LDL dan ApoB tetap penting dalam penilaian risiko penyakit kardiovaskular.
Glukosa dan HbA1c pula membantu mengenal pasti gangguan kawalan gula darah.
Tekanan darah, ukuran pinggang, tahap aktiviti fizikal dan sejarah keluarga juga memainkan peranan.
Dengan memahami semua faktor ini, kita boleh melihat kesihatan secara lebih menyeluruh.
Kesimpulan: Kolesterol Cantik Belum Tentu Metabolisme Cantik
Ada satu perkara yang patut kita ingat.
Kolesterol keseluruhan yang normal tidak semestinya bermaksud semua aspek kesihatan metabolik berada dalam keadaan baik.
Seseorang boleh mempunyai kolesterol keseluruhan yang normal tetapi trigliserida tinggi.
Jika trigliserida tinggi berlaku bersama HDL rendah, peningkatan ukuran pinggang, tekanan darah tinggi atau gangguan glukosa, keadaan tersebut boleh mencetuskan keperluan untuk menilai rintangan insulin dan sindrom metabolik.
Namun, trigliserida tinggi bukan diagnosis rintangan insulin.
Ia juga tidak bermaksud seseorang pasti akan mendapat diabetes.
Apa yang penting ialah mengenal pasti punca, menilai risiko dan mengambil tindakan yang sesuai.
Kurangkan pengambilan gula tambahan dan tenaga berlebihan.
Perbanyakkan aktiviti fizikal.
Kekalkan jisim otot melalui latihan kekuatan.
Utamakan pemakanan seimbang yang kaya serat.
Dapatkan tidur mencukupi dan rawat penyakit yang boleh mempengaruhi metabolisme.
Dan paling penting, apabila mendapat keputusan pemeriksaan darah, jangan tengok kolesterol keseluruhan sahaja.
Tengok juga trigliserida, HDL, LDL dan bacaan gula darah.
Kerana kesihatan metabolik bukan tentang satu nombor yang cantik.
Ia tentang bagaimana keseluruhan sistem badan bekerja untuk menguruskan tenaga, gula dan lemak.
Kolesterol normal bukan lesen untuk mengabaikan trigliserida tinggi.
Rujukan Kajian Saintifik
- Reaven GM. Role of insulin resistance in human disease. Diabetes. 1988;37(12):1595–1607. https://doi.org/10.2337/diab.37.12.1595
- McLaughlin T, Abbasi F, Cheal K, Chu J, Lamendola C, Reaven G. Use of metabolic markers to identify overweight individuals who are insulin resistant. Annals of Internal Medicine. 2003;139(10):802–809. https://doi.org/10.7326/0003-4819-139-10-200311180-00007
- Bhatt DL et al. Cardiovascular Risk Reduction with Icosapent Ethyl for Hypertriglyceridemia. New England Journal of Medicine. 2019;380:11–22. https://doi.org/10.1056/NEJMoa1812792
- Das Pradhan A et al. Triglyceride Lowering with Pemafibrate to Reduce Cardiovascular Risk. New England Journal of Medicine. 2022;387:1923–1934. https://doi.org/10.1056/NEJMoa2210645
- Nicholls SJ et al. Effect of High-Dose Omega-3 Fatty Acids vs Corn Oil on Major Adverse Cardiovascular Events in Patients at High Cardiovascular Risk: The STRENGTH Randomized Clinical Trial. JAMA. 2020;324(22):2268–2280. https://doi.org/10.1001/jama.2020.22258
- Grundy SM et al. Diagnosis and Management of the Metabolic Syndrome: An American Heart Association/National Heart, Lung, and Blood Institute Scientific Statement. Circulation. 2005;112:2735–2752. https://doi.org/10.1161/CIRCULATIONAHA.105.169404
- Virani SS et al. 2021 ACC Expert Consensus Decision Pathway on the Management of ASCVD Risk Reduction in Patients With Persistent Hypertriglyceridemia. Journal of the American College of Cardiology. 2021;78(9):960–993. https://doi.org/10.1016/j.jacc.2021.06.011
Nota kesihatan: Artikel ini bertujuan memberikan pendidikan kesihatan dan bukan menggantikan pemeriksaan, diagnosis atau rawatan oleh profesional perubatan.
vitamin.my — Fahami Kesihatan, Bukan Sekadar Nombor Pada Keputusan Darah.
