Oleh vitamin.my | Kesihatan Mental, Nutrisi dan Gaya Hidup | 12 November 2026
Pernahkah kita mendengar seseorang berkata:
“Kalau aku ada duit banyak, mesti aku tak kemurungan!”
Atau mungkin ada yang berpendapat bahawa orang kaya tidak sepatutnya mengalami kemurungan kerana mereka mempunyai rumah besar, kereta mewah, makanan yang mencukupi dan kehidupan yang selesa.
Namun, adakah benar kemurungan berpunca daripada masalah kewangan semata-mata?
Mengapa ada orang yang hidup dalam kemiskinan tetapi masih mampu bergembira, sedangkan sesetengah individu yang mempunyai kekayaan dan kejayaan kerjaya tetap mengalami kemurungan?
Lebih menarik, adakah tekanan kewangan boleh mengubah cara otak berfungsi? Dan apakah kaitannya dengan makanan yang kita makan setiap hari?
Persoalan ini sangat penting dalam konteks Malaysia apabila kos sara hidup, komitmen keluarga, hutang, tekanan pekerjaan dan ketidakjaminan pendapatan menjadi sebahagian daripada cabaran kehidupan masyarakat.
Sebenarnya, kemurungan bukan sekadar masalah emosi atau kelemahan semangat. Ia merupakan masalah kesihatan yang melibatkan interaksi antara faktor biologi, psikologi, persekitaran dan sosial.
Pemakanan turut memainkan peranan dalam kesihatan otak, walaupun diet bukanlah rawatan tunggal untuk kemurungan.
Mari kita lihat apa yang sedang berlaku di Malaysia.
1. Kemurungan di Malaysia: Hampir Sejuta Orang Mengalami Gejala Kemurungan
Menurut Tinjauan Kebangsaan Kesihatan dan Morbiditi (NHMS) 2023 oleh Kementerian Kesihatan Malaysia, prevalens kemurungan dalam kalangan penduduk berusia 16 tahun ke atas ialah 4.6%.
Angka ini meningkat daripada 2.3% pada 2019.
Ini bermakna prevalens yang dilaporkan telah meningkat dua kali ganda dalam tempoh empat tahun.
Berdasarkan anggaran NHMS, sekitar satu juta penduduk Malaysia mengalami gejala kemurungan yang memenuhi ambang saringan kajian tersebut.
Penting untuk difahami bahawa NHMS menggunakan soal selidik Patient Health Questionnaire-9 (PHQ-9). Keputusan saringan positif tidak semestinya bermaksud setiap responden telah menerima diagnosis kemurungan klinikal daripada doktor.
Bagaimanapun, penemuan ini tetap menunjukkan beban masalah kesihatan mental yang besar.
NHMS turut mendapati bahawa 43.6% responden yang memenuhi kriteria saringan kemurungan melaporkan pemikiran bahawa mereka lebih baik mati atau mencederakan diri.
Ini merupakan tanda amaran penting yang tidak boleh dipandang ringan. Namun, pemikiran sebegini tidak sama dengan cubaan atau kematian akibat bunuh diri.
Kemurungan bukan masalah kecil yang hanya berlaku kepada segelintir individu.
Ia melibatkan pelajar, pekerja, ibu bapa, warga emas serta masyarakat daripada pelbagai latar belakang pendapatan.
Rujukan: NHMS 2023 Technical Report, KKM
2. Golongan Muda Malaysia Menghadapi Risiko yang Membimbangkan
Satu penemuan menarik daripada NHMS 2023 ialah golongan muda menunjukkan prevalens kemurungan yang lebih tinggi berbanding beberapa kumpulan umur lain.
Dalam kalangan remaja berusia 16 hingga 19 tahun, prevalens kemurungan ialah 7.9%.
Bagi golongan berusia 20 hingga 29 tahun, angka tersebut ialah 7.6%.
Sebaliknya, kumpulan berusia 50 hingga 59 tahun mencatatkan 2.4%.
Mengapa golongan muda menghadapi cabaran sebegini?
Antara kemungkinan faktor yang boleh mempengaruhi kesihatan mental mereka ialah tekanan akademik, persaingan pekerjaan, ketidakstabilan kewangan, hubungan sosial dan ketidakpastian masa depan.
Bayangkan seorang graduan yang baru memulakan pekerjaan.
Gajinya perlu digunakan untuk membayar sewa bilik, pengangkutan, pinjaman pendidikan, makanan dan perbelanjaan harian.
Walaupun mempunyai pekerjaan, dia mungkin masih tidak mampu menyimpan wang kecemasan.
Keadaan ini boleh menyebabkan tekanan berpanjangan.
Namun, kita tidak boleh menyimpulkan bahawa tekanan kewangan merupakan punca utama kemurungan dalam kalangan semua golongan muda berdasarkan statistik NHMS sahaja.
Kemurungan mempunyai pelbagai faktor risiko, dan setiap individu mempunyai pengalaman yang berbeza.
3. Adakah Kemurungan Lebih Banyak Berlaku dalam Kalangan B40?
Soalan ini sangat menarik.
NHMS 2023 melaporkan prevalens kemurungan sebanyak 4.7% dalam kalangan responden daripada isi rumah B40.
Namun, laporan yang sama menyatakan bahawa perbezaan prevalens antara kategori pendapatan isi rumah tidak signifikan secara statistik.
Maksudnya, berdasarkan kajian tersebut, kita tidak mempunyai bukti yang mencukupi untuk mengatakan bahawa B40 semestinya mempunyai kadar kemurungan yang lebih tinggi daripada semua kumpulan pendapatan lain.
Ini penting kerana ramai orang menganggap kemiskinan secara automatik menyebabkan kemurungan.
Hakikatnya, masalah kewangan merupakan faktor tekanan yang berpotensi meningkatkan risiko, bukannya satu-satunya penentu penyakit.
Individu berpendapatan tinggi juga mungkin menghadapi masalah hutang, konflik rumah tangga, tekanan pekerjaan atau masalah kesihatan.
Begitu juga, seseorang berpendapatan rendah yang mempunyai hubungan keluarga kukuh, sokongan masyarakat dan kestabilan kehidupan mungkin mempunyai faktor perlindungan yang penting.
Kemurungan tidak boleh dinilai berdasarkan jumlah wang dalam akaun bank seseorang.
4. Bagaimana Masalah Duit Mempengaruhi Kesihatan Mental?
Masalah kewangan bukan sekadar bermaksud seseorang tidak mampu membeli barang yang diinginkan.
Dalam keadaan yang lebih serius, ia boleh menjejaskan keperluan asas kehidupan.
Seseorang mungkin bimbang sama ada dia mampu membayar sewa rumah, menyediakan makanan keluarga, membeli ubat atau menghantar anak ke sekolah.
Apabila kebimbangan sebegini berulang setiap hari, tubuh boleh mengalami tindak balas tekanan yang berpanjangan.
Keadaan tersebut boleh mengganggu tidur, perhatian, tenaga dan kestabilan emosi.
Tambahan pula, masalah kewangan sering disertai perasaan malu, hilang keyakinan diri atau rasa gagal memenuhi tanggungjawab.
Bagi sesetengah individu, keadaan ini meningkatkan kerentanan terhadap kemurungan.
Tetapi tekanan kewangan tidak semestinya berakhir dengan kemurungan klinikal.
Ramai individu mengalami tekanan yang berat tanpa menghidap kemurungan, manakala sebahagian pesakit kemurungan tidak mempunyai masalah kewangan yang ketara.
Hubungan antara duit dan kemurungan perlu dilihat sebagai hubungan risiko yang kompleks, bukan formula mudah.
5. Kes Malaysia: Tragedi Kuantan dan Amaran Persatuan Perubatan Malaysia
Pada 17 Februari 2026, Malaysia dikejutkan dengan tragedi yang melibatkan kematian lima anggota sebuah keluarga di Kuantan, Pahang.
Menurut laporan Bernama, siasatan awal polis tidak menolak kemungkinan masalah kewangan sebagai faktor yang berkaitan dengan kejadian tersebut.
Bagaimanapun, siasatan awal bukanlah keputusan muktamad.
Malah, laporan ketika itu menyatakan bahawa tiada rekod penyakit mental yang diketahui bagi individu yang disyaki terlibat.
Oleh itu, tidak wajar kita membuat dakwaan bahawa kejadian tersebut semestinya berpunca daripada kemurungan klinikal.
Susulan peristiwa itu, Persatuan Perubatan Malaysia (MMA) menggesa tindakan menyeluruh bagi menangani tekanan ekonomi dan masalah kesihatan mental masyarakat.
Presiden MMA, Dr Thirunavukarasu Rajoo, menjelaskan bahawa doktor semakin melihat kesan kehilangan pekerjaan, hutang yang berat dan kesukaran menyara keluarga terhadap kesihatan psikologi pesakit.
Antara kesannya termasuk keresahan, kemurungan, konflik keluarga dan rasa putus harapan.
Peristiwa ini mengingatkan kita bahawa kesihatan mental bukan semata-mata urusan hospital.
Keselamatan pendapatan, tempat tinggal, makanan dan sokongan sosial juga merupakan sebahagian daripada asas kesihatan masyarakat.
Namun, penting untuk tidak mengaitkan kemurungan dengan keganasan secara umum. Kebanyakan individu yang mengalami kemurungan tidak melakukan keganasan terhadap orang lain.
Rujukan: Bernama, 17 Februari 2026 dan Kenyataan SUHAKAM.
6. Kes Malaysia: Panggilan Talian HEAL Meningkat
Talian HEAL 15555 merupakan perkhidmatan sokongan krisis kesihatan mental yang disediakan oleh Kementerian Kesihatan Malaysia.
Menurut Laporan Tahunan KKM 2025, jumlah panggilan yang diterima meningkat daripada 27,738 pada 2023 kepada 42,990 pada 2024.
Pada 2025, jumlah itu meningkat kepada 90,981 panggilan.
Laporan tersebut turut merekodkan 451 kes krisis berkaitan tingkah laku bunuh diri pada 2025 yang melibatkan intervensi dan rujukan untuk rawatan.
Peningkatan panggilan tidak semestinya membuktikan peningkatan prevalens kemurungan kerana perubahan kesedaran masyarakat, capaian perkhidmatan dan kecenderungan mendapatkan bantuan juga boleh mempengaruhi angka tersebut.
Namun, ia menunjukkan keperluan terhadap sokongan emosi yang semakin besar.
Dalam laporan The Star pada Oktober 2026, KKM menyatakan bahawa antara masalah utama yang dibincangkan oleh pemanggil ialah tekanan pekerjaan, gangguan emosi, keresahan, kemurungan, masalah hubungan dan kebimbangan kewangan.
Ini menunjukkan bahawa masalah duit sering berkait dengan masalah kehidupan lain.
Rujukan: Laporan The Star, Oktober 2026.
7. Kajian Malaysia: Pelajar Universiti dan Masalah Makanan
Salah satu kajian tempatan yang sangat relevan dengan topik ini ialah penyelidikan yang diterbitkan dalam Malaysian Journal of Nutrition pada 2020.
Kajian tersebut melibatkan 427 pelajar daripada empat universiti awam di Semenanjung Malaysia.
Penyelidik mendapati 60.9% responden mengalami ketidakjaminan makanan atau food insecurity.
Ketidakjaminan makanan bukan sekadar bermaksud seseorang kelaparan.
Ia juga merangkumi kesukaran mendapatkan makanan yang mencukupi, selamat dan berkhasiat secara konsisten.
Pelajar yang mempunyai masalah kewangan lebih berat didapati mempunyai kemungkinan sekitar 3.5 kali ganda untuk mengalami ketidakjaminan makanan berbanding mereka yang mempunyai masalah kewangan lebih rendah, selepas mengambil kira faktor dalam model kajian.
Bayangkan seorang pelajar yang perlu memilih antara membeli makanan atau menggunakan wang tersebut untuk pengangkutan ke kuliah.
Jika situasi ini berulang, ia boleh menjejaskan pemakanan, tumpuan akademik dan kesejahteraan hidup.
Walaupun kajian ini tidak membuktikan kemurungan berpunca daripada kekurangan makanan, ia menunjukkan bagaimana kesempitan kewangan boleh mempengaruhi satu keperluan asas yang berkait rapat dengan kesihatan.
Rujukan: Universiti Putra Malaysia – Financial Problems Associated with Food Insecurity.
8. Kajian Malaysia 2026: Ibu B40 di Taiping, Perak
Satu kajian yang diterbitkan dalam Jurnal Sains Kesihatan Malaysia pada 2026 meneliti ketidakjaminan makanan dan kesihatan psikologi dalam kalangan wanita daripada keluarga B40 di Taiping, Perak.
Kajian keratan rentas ini melibatkan 115 wanita berusia antara 18 hingga 49 tahun.
Sebanyak 18.3% responden mengalami ketidakjaminan makanan.
Penyelidik turut mendapati 4.3% responden mempunyai skor saringan kemurungan yang signifikan secara klinikal, berdasarkan PHQ-9.
Lebih penting, ketidakjaminan makanan didapati mempunyai perkaitan signifikan dengan tekanan psikologi, termasuk gejala kemurungan dan keresahan.
Antara strategi keluarga yang dilaporkan ialah mengutamakan makanan anak-anak dan mengetatkan perbelanjaan.
Ini menggambarkan bagaimana masalah kewangan boleh memberi tekanan kepada ibu yang perlu mengurus keperluan keluarga.
Walau bagaimanapun, kajian ini mempunyai sampel yang kecil dan menggunakan kaedah persampelan bukan kebarangkalian. Oleh itu, angkanya tidak boleh digunakan untuk mewakili semua wanita B40 di Malaysia.
Kajian keratan rentas juga tidak dapat membuktikan hubungan sebab dan akibat.
Namun, penemuan tersebut menyokong keperluan melihat bantuan makanan, keselamatan kewangan dan kesihatan mental secara bersama.
9. Kes Malaysia: Tekanan dan Tabiat Makan Golongan Muda B40
Satu lagi kajian tempatan melibatkan 397 belia B40 Malaysia berusia antara 21 hingga 39 tahun.
Penyelidik meneliti hubungan antara pendapatan, tekanan psikologi, kesunyian dan tabiat pemakanan.
Hasil kajian menunjukkan bahawa pendapatan yang lebih tinggi berkait dengan kemungkinan lebih rendah untuk mengambil makanan tidak sihat.
Sebaliknya, tekanan psikologi dan kesunyian berkait dengan kecenderungan pemilihan makanan yang kurang sihat.
Penemuan ini penting kerana pemakanan bukan hanya soal pengetahuan.
Ramai orang mengetahui bahawa sayur, buah dan ikan baik untuk kesihatan.
Tetapi apabila seseorang keletihan, mengalami tekanan atau mempunyai sumber kewangan terhad, keputusan mengenai makanan mungkin dipengaruhi oleh kos, kemudahan dan keadaan emosinya.
Seseorang mungkin memilih makanan yang cepat disediakan kerana tidak mempunyai tenaga untuk memasak.
Mereka yang bekerja lebih masa pula mungkin tidak mempunyai kesempatan merancang hidangan.
Sekali lagi, kajian ini menunjukkan perkaitan, bukan bukti bahawa makanan tertentu menyebabkan kemurungan.
Rujukan: Psychological and Economic Factors in Relation to Poor Dietary Habits among Malaysian B40 Youths.
10. Bunuh Diri di Malaysia: Jangan Samakan dengan Kemurungan
Menurut laporan Perangkaan Sebab Kematian Malaysia 2026 oleh Jabatan Perangkaan Malaysia (DOSM), jumlah kematian akibat bunuh diri yang direkodkan adalah sebanyak 1,068 pada 2023, 1,119 pada 2024 dan 1,081 pada 2025.
Angka tersebut menggambarkan satu isu kesihatan awam yang serius.
Namun, tidak semua individu yang meninggal dunia akibat bunuh diri mempunyai diagnosis kemurungan.
Begitu juga, kebanyakan individu yang mengalami kemurungan tidak meninggal dunia akibat bunuh diri.
Tingkah laku bunuh diri mempunyai pelbagai faktor risiko, termasuk krisis kehidupan, masalah hubungan, tekanan sosial, penggunaan bahan tertentu dan masalah kesihatan mental.
Data kematian juga tidak membuktikan berapa banyak kes berpunca daripada masalah duit.
Oleh itu, adalah tidak tepat untuk menggunakan angka tersebut sebagai bukti bahawa kesempitan kewangan merupakan punca utama bunuh diri di Malaysia.
Pendekatan yang lebih bertanggungjawab ialah mengenal pasti tanda amaran, menyediakan sokongan awal dan memperbaiki akses terhadap rawatan.
Rujukan: DOSM – Statistics on Causes of Death, Malaysia 2026.
11. Apa yang Berlaku kepada Otak Apabila Tekanan Kewangan Berpanjangan?
Apabila seseorang menghadapi ancaman atau tekanan, sistem tindak balas stres tubuh akan diaktifkan.
Antara sistem penting ialah paksi hipotalamus-pituitari-adrenal, atau HPA axis.
Sistem ini terlibat dalam pengawalan hormon stres seperti kortisol.
Kortisol bukan hormon jahat. Ia membantu tubuh menghadapi cabaran dan mengawal pelbagai fungsi metabolik.
Masalah boleh timbul apabila sistem tekanan menjadi terganggu akibat tekanan kronik.
Keadaan ini berpotensi mempengaruhi tidur, perhatian, ingatan, pengawalan emosi dan sistem imun.
Beberapa bahagian otak seperti amigdala, hipokampus dan korteks prefrontal terlibat dalam pemprosesan emosi, pembelajaran dan membuat keputusan.
Tekanan kronik boleh mempengaruhi fungsi rangkaian otak tersebut.
Bagaimanapun, kita tidak boleh mengatakan bahawa semua pesakit kemurungan mempunyai kortisol tinggi atau kerosakan otak.
Perubahan biologi dalam kemurungan sangat kompleks dan berbeza antara individu.
Ia melibatkan interaksi sistem saraf, hormon, pengalaman hidup, genetik serta persekitaran.
Kemurungan juga tidak wajar diterangkan semata-mata sebagai masalah kekurangan serotonin.
Teori kimia otak yang terlalu ringkas tidak mencukupi untuk menjelaskan keseluruhan penyakit.
12. Masalah Duit dan Kemurungan Boleh Membentuk Kitaran
Hubungan antara masalah kewangan dan kemurungan boleh berlaku dalam kedua-dua arah.
Pertama, seseorang mungkin kehilangan pekerjaan atau mengalami kemerosotan pendapatan.
Tekanan berpanjangan menyebabkan tidur terganggu, emosi menjadi tidak stabil dan rasa putus harapan semakin meningkat.
Dalam kalangan individu yang terdedah, keadaan tersebut boleh menyumbang kepada perkembangan kemurungan.
Kedua, seseorang yang sudah mengalami kemurungan mungkin sukar bekerja seperti biasa.
Antara gejalanya ialah keletihan, kurang tumpuan, kehilangan minat dan kesukaran membuat keputusan.
Produktiviti boleh menurun sehingga menjejaskan pendapatan.
Keadaan kewangan yang semakin merosot pula menambahkan tekanan.
Akhirnya terbentuk satu kitaran:
Tekanan kewangan → gangguan kesejahteraan mental → fungsi pekerjaan terjejas → masalah kewangan bertambah.
Namun, kitaran ini boleh diputuskan.
Rawatan kesihatan mental, sokongan keluarga, bantuan kewangan, pengurusan hutang dan penambahbaikan keadaan pekerjaan boleh membantu mengurangkan sebahagian tekanan tersebut.
13. Mengapa Orang Kaya Pun Boleh Mengalami Kemurungan?
Kekayaan boleh membantu mengurangkan beberapa bentuk tekanan hidup.
Individu yang mempunyai kewangan stabil mungkin lebih mudah mendapatkan makanan, tempat tinggal dan rawatan kesihatan.
Namun, wang tidak menghapuskan semua faktor risiko kemurungan.
Seseorang yang berjaya dalam perniagaan mungkin masih menghadapi kesunyian, kehilangan ahli keluarga, trauma, konflik hubungan atau masalah kesihatan kronik.
Ada juga individu yang sentiasa takut kehilangan kedudukan, reputasi atau kekayaan yang telah dibina.
Faktor genetik dan sejarah kemurungan keluarga turut mempengaruhi risiko.
Ini menjelaskan mengapa kemurungan boleh berlaku merentasi semua lapisan ekonomi.
Mempunyai duit bukan jaminan seseorang akan sentiasa bahagia.
Pada masa yang sama, kita juga tidak patut meromantiskan kemiskinan seolah-olah kekurangan wang langsung tidak mempengaruhi kesejahteraan.
Keselamatan kewangan tetap penting kerana ia membantu seseorang memenuhi keperluan asas dan mengurangkan beberapa faktor tekanan yang boleh dicegah.
14. Hubungan Antara Diet, Usus dan Kesihatan Otak
Sekarang kita masuk kepada satu aspek yang sering kurang diberikan perhatian, iaitu pemakanan.
Otak memerlukan tenaga dan nutrien untuk menjalankan fungsi normal.
Makanan membekalkan bahan penting bagi pembentukan sel, penghantaran isyarat saraf, metabolisme tenaga dan penyelenggaraan sistem tubuh.
Corak pemakanan turut mempengaruhi kesihatan metabolik dan mikrobiota usus.
Mikrobiota usus ialah komuniti mikroorganisma yang hidup dalam saluran penghadaman.
Penyelidik sedang mengkaji komunikasi antara usus dan otak melalui sistem saraf, imun, hormon dan bahan metabolik.
Hubungan ini dikenali sebagai gut-brain axis.
Kajian menunjukkan terdapat perkaitan antara perubahan mikrobiota usus dengan pelbagai keadaan kesihatan mental.
Namun, penyelidikan tersebut masih berkembang.
Kita belum boleh mengatakan bahawa kemurungan berpunca daripada satu jenis bakteria usus atau boleh disembuhkan hanya dengan mengambil probiotik.
Hubungan antara pemakanan, usus dan otak lebih kompleks daripada itu.
Walaupun begitu, diet yang seimbang tetap penting bagi menyokong kesihatan fizikal dan mental secara keseluruhan.
15. Rakyat Malaysia Kekurangan Buah dan Sayur
NHMS 2023 turut menunjukkan satu masalah pemakanan yang besar.
Sebanyak 95.1% orang dewasa Malaysia tidak mengambil buah dan sayur yang mencukupi mengikut saranan lima hidangan sehari.
Secara purata, pengambilan yang dilaporkan hanyalah sekitar dua hidangan buah dan sayur sehari.
Buah dan sayur membekalkan serat, vitamin, mineral serta pelbagai sebatian tumbuhan yang penting kepada kesihatan.
Pengambilan yang mencukupi membantu menyokong fungsi usus, kesihatan kardiometabolik dan kualiti diet secara keseluruhan.
Walaupun diet yang rendah buah dan sayur mungkin berkait dengan tahap kesihatan yang kurang baik, statistik NHMS ini tidak membuktikan bahawa kekurangan sayur merupakan penyebab kemurungan rakyat Malaysia.
Namun, ia memperlihatkan satu ruang penting untuk memperbaiki tabiat pemakanan penduduk.
Lebih menarik, sesetengah pilihan makanan berkhasiat sebenarnya tidak memerlukan perbelanjaan yang terlalu tinggi.
Sayur tempatan, pisang, betik, telur, tempe dan kekacang boleh menjadi sebahagian daripada hidangan seimbang.
16. Kajian SMILES: Bolehkah Perubahan Diet Membantu Kemurungan?
Salah satu kajian klinikal terkenal mengenai pemakanan dan kemurungan ialah kajian SMILES yang diterbitkan pada 2017.
Kajian rawak terkawal ini melibatkan 67 orang dewasa yang mengalami episod kemurungan.
Peserta dibahagikan kepada kumpulan intervensi pemakanan dan kumpulan sokongan sosial.
Kumpulan pemakanan menerima bimbingan diet selama 12 minggu.
Corak pemakanan yang digalakkan merangkumi sayur, buah, bijirin penuh, kekacang, ikan, telur, makanan berprotein serta pengurangan makanan kurang berkhasiat.
Selepas 12 minggu, kumpulan intervensi diet menunjukkan penambahbaikan simptom kemurungan yang lebih besar berbanding kumpulan kawalan.
Dalam kalangan peserta yang mempunyai data lengkap, sebanyak 32.3% kumpulan diet mencapai remisi berdasarkan ukuran kajian, berbanding 8% kumpulan kawalan.
Penemuan ini menarik kerana ia mencadangkan bahawa peningkatan kualiti diet berpotensi membantu pengurusan kemurungan.
Tetapi kajian tersebut mempunyai sampel yang kecil.
Tambahan pula, ramai peserta turut menerima psikoterapi, ubat atau kedua-duanya.
Oleh itu, kajian SMILES tidak membuktikan bahawa diet boleh menggantikan rawatan kemurungan.
Rujukan: SMILES Trial – BMC Medicine, 2017.
17. Adakah Bukti Diet untuk Kemurungan Sudah Kukuh?
Walaupun beberapa kajian awal menunjukkan hasil yang positif, bukti saintifik secara keseluruhan masih mempunyai batasan.
Satu kajian sistematik dan meta-analisis yang diterbitkan pada 2025 menilai lima kajian rawak terkawal melibatkan 952 peserta.
Kajian tersebut tidak menemui kesan signifikan yang konsisten daripada intervensi diet Mediterranean terhadap tahap keterukan kemurungan berbanding kumpulan kawalan.
Penyelidik turut menyatakan bahawa tahap kepastian bukti adalah sangat rendah bagi kebanyakan hasil.
Ini tidak bermaksud diet sihat langsung tidak bermanfaat.
Sebaliknya, ia mengingatkan kita supaya tidak menjanjikan bahawa seseorang boleh sembuh daripada kemurungan hanya dengan menukar makanan.
Diet mungkin menyokong rawatan dan kesihatan keseluruhan, tetapi keberkesanannya terhadap kemurungan masih memerlukan kajian yang lebih kukuh.
Rujukan: Systematic Review and Meta-Analysis, 2025.
18. Nutrien Penting untuk Fungsi Otak
Terdapat beberapa kumpulan nutrien yang penting untuk fungsi normal sistem saraf.
Omega-3
Asid lemak omega-3 seperti EPA dan DHA merupakan komponen penting dalam kesihatan sel.
Sumber makanan termasuk ikan kembung, sardin, selar dan beberapa jenis ikan lain.
Kajian terhadap suplemen omega-3 untuk kemurungan menunjukkan hasil yang bercampur. Sesetengah analisis menemui manfaat tambahan terhadap simptom, manakala garis panduan klinikal KKM menyatakan bukti keberkesanan dan keselamatannya untuk rawatan kemurungan major masih tidak mencukupi.
Makan ikan sebagai sebahagian daripada diet seimbang ialah amalan baik, tetapi suplemen minyak ikan bukan pengganti antidepresan.
Vitamin B12 dan folat
Vitamin B12 dan folat terlibat dalam pembentukan sel darah serta fungsi sistem saraf.
Kekurangan nutrien tertentu boleh menyebabkan keletihan, perubahan neurologi atau simptom yang menyerupai sebahagian gejala kemurungan.
Sumber vitamin B12 termasuk ikan, telur, daging dan produk tenusu.
Folat pula terdapat dalam sayuran hijau, kekacang dan makanan tertentu yang diperkaya.
Bagi individu yang mengalami kekurangan nutrien, rawatan kekurangan tersebut penting.
Namun, pengambilan vitamin tambahan tanpa kekurangan yang dikenal pasti tidak semestinya merawat kemurungan.
Vitamin D
Vitamin D penting untuk kesihatan tulang dan mempunyai pelbagai fungsi biologi.
Paras vitamin D yang rendah kadangkala ditemui bersama gejala kemurungan.
Bagaimanapun, perkaitan tidak membuktikan bahawa kekurangan vitamin D merupakan punca semua kes kemurungan.
Ujian dan suplemen perlu dipertimbangkan berdasarkan faktor risiko serta nasihat profesional kesihatan.
Zat besi dan zink
Zat besi diperlukan untuk pengangkutan oksigen, manakala zink menyokong banyak proses biologi termasuk fungsi enzim dan sistem imun.
Kekurangan zat besi boleh menyebabkan anemia, keletihan dan masalah tumpuan.
Makanan seperti daging, ikan, telur, kekacang dan bijirin tertentu membantu membekalkan nutrien ini.
Magnesium dan protein
Magnesium terlibat dalam fungsi saraf dan otot.
Protein pula membekalkan asid amino yang diperlukan tubuh untuk membina pelbagai bahan penting.
Antara sumber makanan yang mudah didapati ialah tempe, tauhu, telur, ikan, ayam, kacang dal dan sayuran.
Pengambilan pelbagai jenis makanan lebih baik daripada bergantung kepada satu produk yang didakwa mampu meningkatkan kesihatan otak.
19. Kemurungan dan Makanan Tinggi Gula: Apa yang Kita Tahu?
Apabila seseorang berasa tertekan, dia mungkin lebih cenderung memilih makanan yang mudah diperoleh dan memberikan kepuasan segera.
Contohnya minuman manis, biskut, kek atau makanan segera.
Sebahagian individu pula kehilangan selera makan apabila mengalami kemurungan.
Oleh itu, kesan kemurungan terhadap tabiat makan tidak sama bagi setiap orang.
Pengambilan makanan yang tinggi gula secara berlebihan boleh menyumbang kepada masalah metabolik dan menjejaskan kualiti keseluruhan diet.
Namun, tidak tepat untuk mengatakan bahawa gula semata-mata menyebabkan kemurungan.
Begitu juga, menghentikan gula tidak semestinya akan menyembuhkan kemurungan.
Apa yang lebih penting ialah membina corak pemakanan yang seimbang dan boleh diamalkan secara berterusan.
Makanan berkhasiat perlu mencukupi dari segi tenaga dan nutrien, bukan sekadar mengandungi kurang gula.
20. Diet Mediterranean Versi Malaysia: Tak Perlu Makanan Mahal
Diet Mediterranean sering dikaji dalam penyelidikan kesihatan mental.
Namun, rakyat Malaysia tidak perlu membeli minyak zaitun import, salmon mahal atau makanan eksklusif untuk mendapatkan manfaat daripada prinsip pemakanan seimbang.
Kita boleh menyesuaikan corak tersebut dengan makanan tempatan.
Sebagai contoh, ikan kembung boleh menjadi pilihan ikan yang lebih mampu milik berbanding sesetengah ikan import.
Tempe dan tauhu pula merupakan sumber protein tumbuhan yang berguna.
Kacang dal boleh dimasak sebagai sup, manakala kangkung, sawi dan bayam boleh dimasukkan dalam hidangan harian.
Buah seperti pisang, betik dan jambu batu boleh dipilih mengikut harga dan musim.
Bagi karbohidrat, nasi masih boleh dimakan dalam sukatan yang sesuai.
Bijirin penuh seperti oat atau roti gandum boleh digunakan apabila berpatutan.
Konsep Pinggan Sihat Malaysia, iaitu suku karbohidrat, suku protein dan separuh sayur serta buah, boleh dijadikan panduan asas.
Kaedah memasak juga penting.
Mengukus, merebus, memanggang dan menumis menggunakan minyak secara sederhana dapat membantu menyediakan hidangan yang lebih seimbang.
Paling penting, pemakanan sihat tidak sepatutnya menjadi satu lagi beban kewangan kepada keluarga yang sudah tertekan.
21. Contoh Menu Harian yang Menyokong Kesihatan Otak
Bagi keluarga yang mempunyai bajet terhad, perancangan makanan boleh bermula dengan menu sederhana.
Sarapan
Oat atau roti bersama telur rebus dan sebiji pisang.
Jika oat tidak sesuai dengan bajet, hidangan nasi dengan telur dan sayur juga boleh menjadi pilihan.
Makan tengah hari
Nasi, ikan kembung atau ikan selar, sayur sawi dan buah mengikut kemampuan.
Minum petang
Buah-buahan atau sedikit kacang tanpa garam.
Makan malam
Nasi bersama sup tauhu, tempe dan sayuran.
Menu boleh diubah mengikut umur, keperluan tenaga, penyakit sedia ada, alahan serta kemampuan keluarga.
Tidak perlu membeli semua bahan serentak.
Pembelian mengikut musim, penggunaan bahan yang sama untuk beberapa hidangan dan memasak dalam jumlah yang sesuai boleh membantu mengurangkan pembaziran.
Bagi individu yang benar-benar mengalami ketidakjaminan makanan, bantuan kebajikan dan akses makanan perlu menjadi keutamaan.
Nasihat diet sahaja tidak mencukupi apabila seseorang tidak mampu membeli keperluan asas.
22. Adakah Suplemen Boleh Merawat Kemurungan?
Ini persoalan yang sering timbul apabila kita membincangkan nutrisi.
Suplemen boleh membantu memenuhi keperluan tertentu bagi individu yang mempunyai kekurangan nutrien, pengambilan makanan tidak mencukupi atau keperluan perubatan khusus.
Namun, belum ada bukti kukuh bahawa satu kombinasi vitamin atau suplemen boleh menyembuhkan semua kes kemurungan.
Produk yang mengandungi omega-3, vitamin B, magnesium atau bahan antioksidan tidak boleh secara automatik dianggap sebagai ubat kemurungan.
Penemuan kajian mengenai satu nutrien juga tidak bermaksud semua produk komersial yang mengandungi nutrien tersebut mempunyai keberkesanan klinikal yang sama.
Keberkesanan bergantung kepada dos, bentuk bahan, populasi kajian, keadaan pesakit dan kualiti bukti.
Bagi mereka yang mengalami kemurungan, doktor mungkin mempertimbangkan pemeriksaan untuk masalah kesihatan atau kekurangan nutrisi berdasarkan gejala dan faktor risiko.
Suplemen tidak sepatutnya menyebabkan seseorang menghentikan ubat yang telah dipreskripsikan.
Keselamatan pengguna, interaksi ubat dan kos juga perlu dipertimbangkan.
23. Apa Rawatan yang Sebenarnya Membantu Kemurungan?
Kemurungan mempunyai rawatan yang berkesan.
Menurut Pertubuhan Kesihatan Sedunia (WHO), rawatan boleh melibatkan intervensi psikologi dan ubat antidepresan, bergantung kepada keterukan penyakit serta keadaan pesakit.
Terapi seperti terapi kognitif tingkah laku atau CBT membantu individu mengenal pasti corak pemikiran dan tingkah laku yang mengekalkan masalah emosi.
Rawatan ubat pula boleh dipertimbangkan oleh doktor berdasarkan penilaian klinikal.
Aktiviti fizikal, tidur mencukupi, hubungan sosial dan pemakanan seimbang boleh menjadi komponen sokongan.
Jika masalah kewangan merupakan sumber tekanan utama, bantuan pengurusan hutang dan sokongan sosial juga penting.
Agensi Kaunseling dan Pengurusan Kredit (AKPK) menyediakan khidmat kaunseling kewangan serta pengurusan hutang bagi individu yang layak.
Seseorang tidak semestinya perlu memilih antara menyelesaikan masalah duit dengan mendapatkan rawatan kemurungan.
Kedua-duanya boleh ditangani secara serentak.
Di Malaysia, rawatan boleh dimulakan melalui Klinik Kesihatan, hospital dan perkhidmatan kesihatan mental komuniti seperti MENTARI.
24. Bila Perlu Mendapatkan Bantuan?
Perasaan sedih selepas kehilangan pekerjaan atau menghadapi masalah kewangan merupakan tindak balas emosi yang boleh berlaku.
Namun, seseorang perlu mendapatkan penilaian kesihatan jika perasaan murung atau kehilangan minat berterusan, lazimnya sekurang-kurangnya dua minggu, terutama apabila mengganggu fungsi harian.
Antara gejala yang perlu diperhatikan termasuk kehilangan minat terhadap aktiviti biasa, perubahan selera makan, gangguan tidur, keletihan melampau, kesukaran menumpukan perhatian dan rasa tidak berharga.
Kemurungan juga boleh hadir bersama gejala fizikal.
Sesetengah individu mengalami sakit badan, masalah penghadaman atau keletihan tanpa menyedari bahawa kesihatan mental turut terjejas.
Walau bagaimanapun, gejala tersebut juga boleh berpunca daripada penyakit fizikal.
Oleh itu, penilaian profesional penting untuk mengenal pasti keadaan sebenar.
Jika seseorang menyatakan hasrat untuk mencederakan diri atau tidak mampu menjaga keselamatan dirinya, bantuan segera diperlukan tanpa menunggu dua minggu.
Di Malaysia, Talian HEAL 15555 menyediakan sokongan dari 8 pagi hingga 12 tengah malam setiap hari.
Befrienders Kuala Lumpur boleh dihubungi melalui 03-7627 2929 selama 24 jam.
Jika terdapat bahaya segera, hubungi 999 atau pergi ke Jabatan Kecemasan hospital terdekat.
Meminta bantuan bukan tanda kelemahan.
Ia merupakan satu tindakan penting untuk mendapatkan rawatan dan sokongan yang sesuai.
25. Jadi, Kalau Orang Kemurungan Dapat Duit Banyak, Adakah Dia Akan Sembuh?
Jawapannya tidak semestinya.
Bayangkan seseorang yang menghadapi tekanan akibat hutang dan kehilangan pekerjaan.
Jika dia mendapat bantuan kewangan, beberapa sumber tekanannya mungkin berkurangan.
Dia mungkin kembali mampu membayar bil, menyediakan makanan keluarga dan tidur dengan lebih tenang.
Keadaan ini berpotensi membantu kesejahteraan mentalnya.
Namun, jika seseorang telah mengalami kemurungan klinikal, gejala penyakit mungkin tidak hilang secara automatik walaupun masalah duit diselesaikan.
Faktor lain seperti trauma, gangguan tidur, sejarah penyakit, masalah hubungan atau proses biologi yang berkaitan mungkin masih memerlukan perhatian.
Sebaliknya, memberi nasihat supaya seseorang berfikiran positif tanpa membantu masalah asas kehidupannya juga tidak mencukupi.
Rawatan yang baik perlu melihat keseluruhan keadaan individu.
Dalam sesetengah kes, sokongan kewangan, pemulihan pekerjaan dan rawatan kesihatan mental perlu bergerak seiring.
26. Kesimpulan: Kemurungan Bukan Sekadar Masalah Duit atau Masalah Diet
Berdasarkan statistik dan kajian, kita boleh membuat beberapa kesimpulan penting.
Pertama, masalah kewangan memang boleh menjadi sumber tekanan yang meningkatkan risiko masalah kesihatan mental.
Kedua, kemurungan tidak hanya berlaku kepada individu berpendapatan rendah. Ia boleh menjejaskan sesiapa sahaja tanpa mengira kekayaan.
Ketiga, penyelidikan di Malaysia menunjukkan bahawa masalah kewangan boleh berkait dengan ketidakjaminan makanan, tabiat pemakanan kurang sihat dan tekanan psikologi.
Keempat, diet seimbang penting untuk menyokong fungsi normal otak dan kesihatan keseluruhan. Namun, penyelidikan belum membuktikan bahawa diet sahaja mampu merawat semua kes kemurungan.
Kelima, rawatan kemurungan perlu mengambil kira faktor biologi, psikologi dan sosial, termasuk keadaan kewangan seseorang.
Mungkin persoalan sebenar bukanlah sama ada orang miskin lebih mudah murung atau orang kaya lebih bahagia.
Sebaliknya, kita perlu bertanya:
Adakah seseorang itu mempunyai keperluan hidup yang mencukupi, sokongan emosi, pemakanan yang baik dan akses kepada bantuan apabila menghadapi kesukaran?
Kesihatan mental bukan hanya bermula di hospital.
Ia juga berkait dengan keselamatan di rumah, kestabilan pekerjaan, makanan di atas meja dan hubungan sesama manusia.
Duit boleh menyelesaikan sebahagian masalah kehidupan.
Diet yang baik boleh menyokong kesihatan tubuh dan otak.
Tetapi kemurungan memerlukan pemahaman yang lebih menyeluruh daripada kedua-duanya.
Kesihatan mental yang baik bukan sekadar mempunyai wang yang mencukupi, tetapi juga mempunyai sokongan, keselamatan dan rawatan yang diperlukan untuk menjalani kehidupan.
RUJUKAN SAINTIFIK DAN SUMBER MALAYSIA
- Kementerian Kesihatan Malaysia. National Health and Morbidity Survey 2023, Technical Report. https://iku.nih.gov.my/images/nhms2023/report-nhms-2023.pdf
- Jabatan Perangkaan Malaysia. Statistics on Causes of Death, Malaysia 2026. https://www.dosm.gov.my/portal-main/release-content/statistics-on-causes-of-death-malaysia-2026
- Jabatan Perangkaan Malaysia. Household Income Survey Report 2024. https://www.dosm.gov.my/portal-main/release-content/household-income-survey-report–malaysia–states-2024
- Lim dan rakan-rakan. Food Security, Psychological Health Status and Coping Strategies Among Low-Income Mothers in Taiping, Perak. https://ejournal.ukm.my/jskm/article/view/100404
- Mohd Jamil dan rakan-rakan. Financial Problems Associated with Food Insecurity Among Public University Students in Peninsular Malaysia. https://psasir.upm.edu.my/id/eprint/89019/
- Rashid dan Norhasmi. Psychological and Economic Factors in Relation to Poor Dietary Habits among Malaysian B40 Youths. https://ejournals.ukm.my/ebangi/article/view/91520
- Jacka dan rakan-rakan. A Randomised Controlled Trial of Dietary Improvement for Adults with Major Depression (SMILES). BMC Medicine, 2017. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5282719/
- Effect of Different Dietary Patterns on Patients with Depressive Disorders: Systematic Review and Meta-Analysis, 2025. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39940421/
- Parletta dan rakan-rakan. Mediterranean-Style Dietary Intervention and Mental Health (HELFIMED). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29215971/
- World Health Organization. Depressive Disorder, September 2026. https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/depression
- Kementerian Kesihatan Malaysia. Panduan Diet Malaysia 2020. https://hq.moh.gov.my/nutrition/
- Kementerian Kesihatan Malaysia. Clinical Practice Guidelines: Management of Major Depressive Disorder, Second Edition.
- MENTARI Malaysia. Perkhidmatan Kesihatan Mental Komuniti. https://mentari.moh.gov.my/
- Befrienders Kuala Lumpur. https://befrienders.org.my/
Penafian kesihatan: Artikel ini bertujuan memberikan pendidikan kesihatan dan bukan pengganti diagnosis, pemeriksaan atau rawatan perubatan. Kemurungan memerlukan penilaian profesional, terutama jika gejala berpanjangan atau melibatkan risiko mencederakan diri.
vitamin.my – Berkongsi Ilmu, Membina Kesedaran Kesihatan.
