Jerawat naik seminggu sebelum haid. Hilang sekejap, kemudian muncul semula di dagu dan rahang. Sudah tukar pencuci muka, sarung bantal, kosmetik dan bermacam-macam petua, tetapi jerawat masih berulang.

Akhirnya ramai membuat kesimpulan: “Mesti hormon aku teruk!”

Benarkah hormon teruk penyebab jerawat?

Jawapan ringkasnya: hormon memang memainkan peranan besar, tetapi istilah “hormon teruk” bukan istilah perubatan. Masalah sebenar mungkin berpunca daripada perubahan hormon normal, penghasilan androgen berlebihan, kelenjar minyak yang terlalu sensitif terhadap androgen, rintangan insulin, sindrom ovari polisistik atau PCOS, tekanan, ubat tertentu serta rutin penjagaan kulit yang tidak sesuai.

Jerawat juga bukan semata-mata masalah kulit kotor. Ia ialah penyakit keradangan pada unit pilosebaseus, iaitu folikel rambut dan kelenjar minyak. Proses pembentukan jerawat biasanya melibatkan pengeluaran sebum berlebihan, sel kulit mati yang menyumbat folikel, perubahan mikrobiom kulit termasuk aktiviti Cutibacterium acnes, dan tindak balas keradangan badan.

Oleh itu, kalau hanya mencuci muka berkali-kali tetapi punca sebenar tidak ditangani, jerawat mungkin terus muncul.

Apakah yang dimaksudkan dengan “hormon teruk”?

Dalam bahasa mudah, masyarakat menggunakan istilah “hormon teruk” apabila jerawat:

• Kerap timbul sebelum atau semasa haid.
• Banyak muncul pada dagu, rahang dan bahagian bawah muka.
• Berbentuk besar, sakit, dalam atau bernanah.
• Berulang di tempat yang sama.
• Bermula atau bertambah teruk selepas berhenti pil perancang.
• Muncul bersama haid tidak teratur, bulu muka berlebihan atau rambut kepala menipis.
• Sukar pulih walaupun rutin penjagaan kulit sudah baik.

Namun keadaan ini tidak semestinya bermaksud bacaan hormon dalam darah terlalu tinggi. Sesetengah orang mempunyai paras hormon yang normal tetapi kelenjar minyak dan reseptor androgen pada kulit mereka lebih sensitif.

Maksudnya, dua orang mungkin mempunyai paras testosteron yang hampir sama, tetapi seorang mengalami jerawat teruk manakala seorang lagi tidak.

Bagaimana hormon boleh mencetuskan jerawat?

1. Androgen merangsang kelenjar minyak

Androgen merangkumi hormon seperti testosteron dan dihidrotestosteron atau DHT. Hormon ini terdapat pada lelaki dan wanita, cuma pada kadar yang berbeza.

Androgen merangsang kelenjar sebum supaya menghasilkan lebih banyak minyak. Apabila minyak bercampur dengan sel kulit mati, folikel lebih mudah tersumbat. Sumbatan kecil yang dinamakan mikrokomedo boleh berkembang menjadi bintik putih, bintik hitam, jerawat merah, pustul atau jerawat batu.

Kajian terkini turut menekankan bahawa jerawat wanita dewasa boleh berlaku walaupun paras androgen dalam darah normal. Faktor penting mungkin terletak pada sensitiviti reseptor androgen dan aktiviti hormon di dalam kulit itu sendiri. Kajian intervensi diet pada 2026 turut menerangkan bahawa androgen, terutama DHT, merangsang pembesaran kelenjar sebum dan pengeluaran minyak. Kajian diet dan jerawat 2026

2. Insulin dan IGF-1 boleh menguatkan isyarat androgen

Diet yang kerap menyebabkan gula darah naik mendadak merangsang pengeluaran insulin. Insulin dan insulin-like growth factor-1 atau IGF-1 boleh mengaktifkan laluan pertumbuhan seperti mTORC1, meningkatkan penghasilan sebum serta menguatkan aktiviti androgen.

Antara makanan yang mempunyai beban glisemik tinggi ialah:

• Minuman manis.
• Teh tarik dan kopi dengan susu pekat manis.
• Air berperisa dan minuman boba.
• Kuih, kek dan biskut manis.
• Roti putih.
• Bijirin sarapan bersalut gula.
• Mi segera bersama minuman manis.
• Hidangan nasi yang terlalu banyak tanpa sayur dan protein mencukupi.

Ini tidak bermaksud nasi merupakan “racun jerawat”. Jumlah hidangan, jenis nasi, lauk, serat dan keseluruhan corak pemakanan lebih penting daripada menyalahkan satu makanan sahaja.

3. Kitaran haid mengubah keadaan kulit

Ramai wanita mengalami jerawat beberapa hari sebelum haid. Pada fasa ini, perubahan nisbah estrogen, progesteron dan androgen boleh meningkatkan minyak, bengkak serta keradangan.

Jerawat prahaid tidak semestinya menandakan penyakit hormon. Ia boleh menjadi tindak balas normal kulit terhadap turun naik hormon sepanjang kitaran.

Namun, jika jerawat teruk disertai haid sangat jarang, sukar hamil, berat mudah naik, bulu kasar pada muka atau rambut kepala semakin menipis, pemeriksaan lanjut untuk PCOS mungkin diperlukan.

4. PCOS dan lebihan androgen

PCOS merupakan gangguan hormon dan metabolik yang boleh menyebabkan ovulasi tidak teratur, lebihan androgen serta rintangan insulin.

Jerawat sahaja tidak cukup untuk mendiagnosis PCOS. Diagnosis memerlukan penilaian sejarah haid, tanda lebihan androgen, ujian tertentu dan kadangkala pemeriksaan ultrabunyi.

Laporan kumpulan pakar Androgen Excess and PCOS Society menegaskan bahawa jerawat wanita dewasa boleh menjadi manifestasi hiperandrogenisme, tetapi jerawat juga boleh berlaku tanpa lebihan androgen. Oleh itu, setiap kes perlu dinilai secara individu. Laporan pakar jerawat wanita dan lebihan androgen

5. Tekanan tidak “mencipta” jerawat seorang diri

Apabila tertekan, badan menghasilkan mediator stres seperti kortisol dan hormon berkaitan. Tekanan juga boleh mengganggu tidur, meningkatkan keinginan terhadap makanan manis dan menyebabkan seseorang memicit muka tanpa sedar.

Semua faktor ini boleh menguatkan keradangan dan memburukkan jerawat yang sedia ada. Jadi ayat “jangan stres nanti berjerawat” terlalu mudah. Tekanan ialah salah satu pencetus, bukan satu-satunya punca.

6. Kehamilan, selepas bersalin dan perimenopaus

Perubahan besar hormon boleh berlaku ketika hamil, selepas melahirkan anak, menyusu, menghampiri menopaus atau selepas menukar kaedah perancang keluarga.

Ada wanita yang kulitnya menjadi cantik ketika hamil, manakala ada yang mengalami jerawat lebih teruk. Tindak balas setiap orang tidak sama.

Wanita hamil atau sedang merancang kehamilan tidak boleh sewenang-wenangnya menggunakan ubat jerawat, terutama retinoid. Dapatkan nasihat doktor atau ahli farmasi sebelum menggunakan bahan aktif.

Kajian terkini tentang hormon, diet dan jerawat

Kajian 2024: diet beban glisemik rendah

Satu kajian melibatkan 50 wanita berumur 15 hingga 35 tahun menilai kesan kaunseling pemakanan dan diet beban glisemik rendah selama 12 minggu. Kumpulan intervensi menunjukkan penambahbaikan pada tahap jerawat dan beberapa ukuran kualiti hidup.

Saiz kajian ini kecil, maka ia belum membuktikan bahawa diet boleh menggantikan rawatan perubatan. Namun hasilnya menyokong penggunaan diet rendah beban glisemik sebagai rawatan sokongan. Kajian diet beban glisemik rendah 2024

Kajian 2024: omega-3 dan diet Mediterranean

Kajian intervensi prospektif pada 2024 mendapati ramai peserta mempunyai indeks omega-3 yang rendah pada permulaan kajian. Selepas mengikuti diet Mediterranean dan mengambil omega-3 berasaskan alga, indeks omega-3 meningkat dan keterukan jerawat bertambah baik.

Oleh sebab kajian ini bukan bukti bahawa suplemen omega-3 boleh menyembuhkan semua jerawat, pendekatan paling selamat ialah mengutamakan sumber makanan seperti ikan kembung, sardin, selar dan salmon. Kajian intervensi omega-3 2024

Kajian 2024: diet kaya tumbuhan dan PCOS

Kajian kes-kawalan melibatkan 480 wanita dengan PCOS dan 480 wanita kawalan mendapati diet yang lebih kaya dengan makanan berasaskan tumbuhan dikaitkan dengan profil metabolik dan hormon yang lebih baik serta risiko komplikasi PCOS yang lebih rendah, termasuk jerawat.

Walau bagaimanapun, kajian pemerhatian hanya menunjukkan perkaitan. Ia tidak membuktikan bahawa sayur atau fitokimia sahaja boleh merawat PCOS. Kajian pemakanan dan PCOS 2024

Analisis 2025: diet Mediterranean

Analisis kajian pada 2025 mendapati pematuhan lebih tinggi terhadap diet Mediterranean berkait dengan jerawat yang kurang teruk. Pengambilan sayur juga dikaitkan dengan kemungkinan jerawat yang lebih rendah.

Namun penyelidik menilai kualiti bukti sebagai rendah kerana jumlah kajian kecil dan keputusannya tidak seragam. Diet Mediterranean baik untuk kesihatan keseluruhan, tetapi jangan menjanjikannya sebagai “ubat jerawat”. Analisis diet Mediterranean dan jerawat 2025

Kajian 2026: diet antikeradangan selama empat minggu

Satu kajian 2026 melibatkan 92 peserta yang mengikuti diet rendah indeks glisemik dan lebih bersifat antikeradangan. Selepas empat minggu, 68 daripada 92 peserta menunjukkan pengurangan sekurang-kurangnya satu tahap keterukan jerawat. Purata skor menurun daripada 3.3 kepada 2.4.

Hasil ini menarik, tetapi kajian tersebut tidak mempunyai kumpulan kawalan, tempohnya singkat, hampir semua peserta ialah wanita dan berat badan peserta turut menurun. Oleh itu, kita belum boleh menentukan komponen diet yang menghasilkan perubahan tersebut. Kajian intervensi diet 2026

Kesimpulannya, bukti diet semakin berkembang tetapi belum cukup kuat untuk menggantikan rawatan standard. Garis panduan American Academy of Dermatology 2024 menyatakan bukti ketika itu belum mencukupi untuk mengeluarkan saranan formal mengenai perubahan diet atau terapi alternatif bagi semua pesakit. Garis panduan jerawat AAD 2024

Mitos terkini tentang jerawat yang masih ramai percaya

Mitos 1: Jerawat bermaksud muka kotor

Jerawat bukan tanda seseorang pengotor. Mencuci muka terlalu kuat atau terlalu kerap boleh merosakkan lapisan pelindung kulit, menambah iritasi dan membuatkan jerawat kelihatan lebih merah.

Cuci muka secara lembut sekitar dua kali sehari dan selepas berpeluh. Elakkan skrub kasar, berus keras dan menggosok menggunakan tuala.

Mitos 2: Lokasi jerawat menunjukkan organ dalaman tertentu rosak

Carta “face mapping” mendakwa jerawat dahi berpunca daripada usus, hidung daripada jantung dan pipi daripada paru-paru. Dakwaan ini tidak mempunyai bukti diagnostik kukuh.

Lokasi jerawat lebih kerap dipengaruhi oleh taburan kelenjar minyak, hormon, rambut, kosmetik, pelitup muka, topi, telefon dan geseran.

Jerawat di rahang memang kerap dilihat pada jerawat wanita dewasa, tetapi lokasinya sahaja tidak boleh mengesahkan masalah hormon atau PCOS.

Mitos 3: Semua jerawat dagu ialah jerawat hormon

Dagu dan rahang boleh terjejas oleh hormon, tetapi jerawat di kawasan ini juga mungkin disebabkan kosmetik komedogenik, tangan yang kerap menyentuh muka, produk rambut, pelitup muka atau dermatitis di sekitar mulut.

Corak masa, kitaran haid dan simptom lain lebih berguna daripada lokasi sahaja.

Mitos 4: Kacang pasti menyebabkan jerawat

Tidak ada bukti kukuh bahawa semua jenis kacang menyebabkan jerawat kepada semua orang. Kacang tanpa gula atau garam berlebihan membekalkan protein, serat, mineral dan lemak tidak tepu.

Namun seseorang mungkin mempunyai pencetus individu. Catat pemakanan dan keadaan kulit selama enam hingga lapan minggu sebelum membuat kesimpulan.

Mitos 5: Makanan berminyak terus keluar sebagai minyak muka

Minyak masak tidak bergerak terus dari perut ke muka. Walau bagaimanapun, corak pemakanan yang tinggi makanan ultra-proses, gula, tepung halus dan lemak tepu mungkin mempengaruhi insulin serta keradangan.

Jangan salahkan sambal tumis semata-mata sedangkan minuman manis diminum tiga kali sehari.

Mitos 6: Semua produk tenusu mesti dibuang

Kajian pemerhatian menemui perkaitan antara pengambilan susu tertentu dengan jerawat, tetapi hasilnya tidak seragam. Yogurt dan keju juga tidak semestinya memberi kesan sama seperti susu.

Jika mengesyaki susu sebagai pencetus, lakukan percubaan tersusun selama enam hingga lapan minggu. Elakkan membuang semua tenusu tanpa menggantikan protein, kalsium dan vitamin D.

Whey protein juga patut diperhatikan jika jerawat bermula selepas seseorang mengambil minuman protein untuk gim.

Mitos 7: Coklat ialah punca utama jerawat

Isunya mungkin bukan koko sahaja. Coklat susu biasanya mengandungi gula dan susu, menjadikannya sukar untuk mengenal pasti komponen sebenar.

Makan sedikit coklat sekali-sekala tidak semestinya menyebabkan jerawat. Perhatikan kuantiti dan corak pemakanan keseluruhan.

Mitos 8: Picit jerawat supaya cepat keluar

Memicit boleh menolak kandungan radang lebih dalam, mencederakan dinding folikel dan meningkatkan risiko parut serta kesan hitam selepas jerawat.

Jerawat besar yang sakit patut dirawat, bukan “dibedah” sendiri dengan kuku atau jarum.

Mitos 9: Jemur muka boleh mengeringkan jerawat

Cahaya matahari mungkin membuat jerawat kelihatan kurang merah buat sementara, tetapi sinaran ultraviolet meningkatkan risiko pigmentasi, penuaan kulit dan kanser kulit.

Gunakan pelindung matahari berlabel tidak menyumbat pori atau non-comedogenic.

Mitos 10: Minum banyak air akan mencuci hormon

Air penting untuk kesihatan, tetapi air kosong tidak “membilas” androgen atau menyembuhkan jerawat. Hati dan buah pinggang menguruskan metabolisme serta penyingkiran bahan daripada badan.

Minum mengikut keperluan, tetapi jangan jadikan air sebagai pengganti rawatan jerawat.

Diet terkini untuk membantu mengawal jerawat

Tidak ada satu diet ajaib yang sesuai untuk semua orang. Strategi paling praktikal ialah menurunkan beban glisemik, meningkatkan makanan sebenar dan mengenal pasti pencetus individu tanpa melakukan diet keterlaluan.

Gunakan konsep suku-suku-separuh

Bina hidangan utama seperti berikut:

• Separuh pinggan sayur.
• Suku pinggan protein.
• Suku pinggan nasi atau sumber karbohidrat.
• Air kosong sebagai minuman utama.

Nasi masih boleh dimakan. Untuk memperlahankan kenaikan gula darah, kawal kuantiti nasi dan makan bersama sayur, protein serta lemak sihat.

Pilih karbohidrat yang lebih mengenyangkan

Lebihkan oat tanpa gula, ubi keledek, kentang bersama kulit, beras perang, beras basmati, jagung, kekacang dan roti bijirin penuh.

Kurangkan kekerapan air manis, pencuci mulut, roti putih, bijirin manis dan snek tepung halus. Tidak perlu mengharamkannya selama-lamanya; kawal kekerapan dan saiz hidangan.

Pastikan protein mencukupi

Pilih ikan, ayam, telur, tauhu, tempe, dal dan kekacang. Protein membantu rasa kenyang dan mengurangkan keinginan terhadap makanan manis.

Jika menggunakan serbuk whey dan jerawat tiba-tiba menjadi lebih teruk, berhenti sementara dan lihat perubahan. Ia bukan bukti semua whey menyebabkan jerawat, tetapi boleh menjadi ujian pencetus individu.

Tingkatkan omega-3 daripada makanan

Makan ikan seperti sardin, kembung, selar atau salmon dua hingga tiga kali seminggu jika sesuai. Sumber tumbuhan seperti chia, biji rami dan walnut membekalkan ALA, walaupun penukarannya kepada EPA dan DHA dalam badan adalah terhad.

Lebihkan makanan berwarna-warni

Sayur hijau, brokoli, tomato, lobak, ulam, buah beri, jambu batu, betik, oren dan kekacang membekalkan serat serta pelbagai fitokimia.

Ia tidak “membuang toksin jerawat”, tetapi menyokong kesihatan metabolik dan pola pemakanan antikeradangan.

Contoh menu sehari mesra kulit

Sarapan: oat tanpa gula bersama telur rebus dan sedikit buah.

Makan tengah hari: nasi dalam kuantiti sederhana, ikan bakar, ulam dan sayur campur.

Snek: jambu batu, epal atau segenggam kecil kacang.

Makan malam: sup ayam atau ikan, tauhu dan banyak sayur.

Minuman: air kosong, teh tanpa gula atau kopi tanpa sirap dan krimer manis.

Beri masa sekurang-kurangnya lapan hingga 12 minggu untuk menilai perubahan kerana jerawat tidak terbentuk dan hilang dalam satu malam.

Rutin asas yang lebih penting daripada rutin sepuluh langkah

Rutin pagi boleh terdiri daripada pencuci lembut, pelembap dan pelindung matahari. Pada waktu malam, gunakan pencuci lembut, rawatan jerawat yang sesuai dan pelembap.

Garis panduan AAD 2024 memberikan saranan kuat kepada benzoyl peroxide, retinoid topikal dan kombinasi rawatan tertentu. Asid salisilik dan asid azelaik turut menerima saranan bersyarat. Antibiotik pula perlu digunakan secara terkawal bagi mengurangkan risiko rintangan antibiotik. Garis panduan AAD

Jangan mulakan semua bahan aktif serentak. Kulit yang terlalu kering dan pedih bukan tanda rawatan sedang “mengeluarkan toksin”. Ia mungkin tanda iritasi.

Retinoid lazimnya tidak sesuai ketika hamil. Rawatan hormon seperti pil perancang gabungan atau spironolactone pula memerlukan penilaian doktor dan bukan untuk semua orang.

Petua orang lama: mana boleh cuba dan mana patut dielakkan?

Petua tradisional tidak semuanya salah, tetapi “semula jadi” tidak semestinya selamat.

Petua yang munasabah sebagai sokongan

Tuam suam: Kain bersih yang suam boleh diletakkan pada jerawat yang sakit selama beberapa minit. Ia mungkin membantu memberi kelegaan, tetapi jangan menekan jerawat.

Tuam sejuk: Ais yang dibalut kain boleh diletakkan sekejap untuk mengurangkan rasa sakit dan kemerahan. Jangan letakkan ais terus pada kulit kerana boleh menyebabkan kecederaan sejuk.

Gel aloe vera: Aloe vera tulen mungkin memberi kesan menenangkan kepada sesetengah kulit, tetapi ia bukan pengganti rawatan jerawat. Lakukan ujian tampalan terlebih dahulu.

Oat koloid: Oat halus yang dirumus untuk kulit boleh membantu menenangkan iritasi. Jangan menyental muka menggunakan oat kasar.

Madu: Madu mempunyai ciri antimikrob dalam persekitaran makmal dan digunakan dalam penjagaan luka tertentu. Namun madu dapur belum terbukti sebagai rawatan utama jerawat. Ia juga boleh menyebabkan alahan atau iritasi.

Kunyit: Kurkumin mempunyai potensi antikeradangan, tetapi bukti masker kunyit untuk jerawat masih terhad. Kunyit boleh meninggalkan warna dan menyebabkan dermatitis pada kulit sensitif.

Amalan lama seperti menggunakan tuala muka sendiri, tidak berkongsi alat solek, membersihkan sarung bantal dan tidak memicit jerawat tetap baik dari sudut kebersihan—cuma jangan mendakwa ia boleh “menyeimbangkan hormon”.

Petua yang patut dielakkan

Jangan sapukan ubat gigi, limau, cuka pekat, bawang putih mentah, serbuk penaik, garam kasar atau minyak pati tanpa pencairan pada jerawat.

Bahan tersebut boleh menyebabkan iritasi, kulit terbakar, dermatitis dan kesan hitam. Kadang-kadang jerawat nampak “kering”, tetapi lapisan pelindung kulit sebenarnya sedang rosak.

Bilakah jerawat mungkin menandakan masalah hormon?

Jumpa doktor jika jerawat disertai:

• Haid tidak teratur atau tidak datang berbulan-bulan.
• Pertumbuhan bulu kasar pada muka, dada atau perut.
• Rambut kepala menipis.
• Berat naik dengan cepat atau sukar dikawal.
• Kulit menjadi gelap dan tebal di leher atau ketiak.
• Sukar hamil.
• Jerawat teruk yang bermula secara tiba-tiba ketika dewasa.
• Penggunaan steroid, testosteron atau ubat tertentu.
• Suara menjadi lebih garau atau perubahan fizikal androgen yang cepat.

Dapatkan rawatan awal jika jerawat berbentuk nodul, sista, meninggalkan parut atau mengganggu keyakinan diri. Jerawat boleh memberi kesan besar terhadap emosi, keresahan dan hubungan sosial. Ia bukan masalah remeh yang mesti ditanggung sehingga “nanti hilang sendiri”.

Kesimpulan: hormon penting, tetapi bukan satu-satunya pesalah

Jadi, adakah hormon teruk penyebab jerawat?

Hormon memang boleh menjadi pencetus utama, terutama androgen, insulin, IGF-1 dan perubahan sepanjang kitaran haid. Namun jerawat terhasil daripada gabungan hormon, sensitiviti kulit, sebum, sumbatan folikel, mikrobiom, keradangan, genetik, pemakanan, tekanan dan produk yang digunakan.

Jangan terus menyalahkan rahim, usus, hati atau “darah kotor” hanya berdasarkan lokasi jerawat. Jangan juga memicit, menyental atau menyapu bahan dapur yang terlalu kuat.

Mulakan dengan diet seimbang rendah beban glisemik, kurangkan minuman manis, cukupkan sayur dan protein, tidur dengan baik serta gunakan rutin penjagaan kulit yang lembut. Beri masa sekitar lapan hingga 12 minggu. Jika jerawat masih teruk, berparut atau disertai tanda PCOS, dapatkan pemeriksaan doktor.

Matlamatnya bukan sekadar mengeringkan sebiji jerawat hari ini, tetapi menghentikan kitaran jerawat, keradangan dan parut untuk jangka panjang.