Ramai orang bila dengar perkataan “hati berlemak”, mereka bayangkan satu keadaan yang biasa-biasa sahaja. Mungkin sebab makan banyak, mungkin sebab berat badan naik, mungkin sebab umur makin meningkat. Ada juga yang fikir, “Aku tak minum arak, mustahil hati aku bermasalah.” Tetapi realitinya hari ini sudah berubah. Hati berlemak bukan lagi isu orang tua. Bukan lagi isu peminum alkohol sahaja. Ia semakin banyak berlaku dalam kalangan orang muda, termasuk mereka yang nampak sihat dari luar.
Soalan yang semakin kerap timbul sekarang ialah: Hati Berlemak Punca Kanser?
Jawapannya perlu dijelaskan dengan berhati-hati. Hati berlemak bukan bermaksud seseorang itu pasti akan mendapat kanser. Tetapi kajian terkini menunjukkan keadaan hati yang dipenuhi lemak, radang dan gangguan metabolik boleh menjadi tanah subur kepada penyakit lebih serius, termasuk sirosis, kanser hati, dan dalam kajian tertentu, boleh mempengaruhi cara kanser lain merebak ke hati. Inilah sebabnya topik ini tidak boleh dianggap ringan.
Dalam istilah perubatan moden, penyakit hati berlemak bukan alkohol yang dahulu dikenali sebagai NAFLD kini semakin banyak disebut sebagai MASLD, iaitu Metabolic Dysfunction-Associated Steatotic Liver Disease. Nama ini lebih tepat kerana ia menekankan kaitan hati berlemak dengan masalah metabolik seperti obesiti, rintangan insulin, diabetes jenis 2, kolesterol tinggi dan tekanan darah tinggi. AASLD menyatakan NAFLD kini dikenali sebagai MASLD, di bawah kategori besar penyakit hati berlemak atau steatotic liver disease.
Apa Itu Hati Berlemak?
Hati berlemak berlaku apabila terlalu banyak lemak terkumpul dalam sel hati. Sedikit lemak dalam hati adalah normal, tetapi apabila jumlahnya meningkat dan mula mengganggu fungsi hati, ia boleh menjadi masalah. Cleveland Clinic menerangkan MASLD sebagai keadaan apabila lemak terkumpul dalam hati, dan ia boleh berlaku tanpa simptom; obesiti dan diabetes jenis 2 antara faktor yang meningkatkan risiko.
Masalahnya, hati ialah organ yang sangat “senyap”. Ia boleh bekerja walaupun sedang tertekan. Ramai orang tidak rasa apa-apa pada peringkat awal. Pemeriksaan darah mungkin hanya menunjukkan bacaan enzim hati sedikit tinggi. Ultrasound mungkin nampak “fatty liver”. Tetapi kerana tiada sakit yang jelas, ramai orang buat tidak kisah.
Sedangkan dari sudut biologi, hati sedang bekerja keras. Hati terlibat dalam metabolisme gula, lemak, protein, penghasilan hempedu, penapisan bahan toksik, penyimpanan nutrien dan banyak lagi. Apabila terlalu banyak lemak terkumpul, sel hati boleh mengalami tekanan oksidatif, keradangan, dan akhirnya parut atau fibrosis.
Peringkat awal hati berlemak mungkin masih boleh diperbaiki dengan perubahan gaya hidup. Tetapi jika ia berterusan, ia boleh berkembang menjadi MASH, iaitu keadaan hati berlemak yang disertai keradangan dan kerosakan sel hati. Mayo Clinic menyatakan MASH boleh membawa kepada parut hati serius, sirosis, malah kanser hati.
Kenapa Orang Muda Pun Boleh Kena Hati Berlemak?
Dulu, bila orang bercakap tentang penyakit hati, biasanya fokus diberikan kepada alkohol, hepatitis atau masalah usia. Tetapi sekarang, pola hidup moden mengubah keadaan. Orang muda semakin ramai mengalami berat badan naik, perut buncit, tidur lewat, kurang bergerak, stres tinggi, makan lewat malam, minum air manis, ambil makanan ultra-proses, dan duduk terlalu lama.
Artikel rujukan vitamin.my sebelum ini juga menekankan bahawa hati berlemak semakin meningkat dalam kalangan orang muda, termasuk mereka berusia 20-an dan 30-an, serta bukan semestinya peminum arak. Artikel tersebut turut menyebut hati berlemak berlaku apabila kandungan lemak dalam sel hati melebihi paras normal, dan NAFLD kini antara punca penyakit hati paling kerap ditemui di seluruh dunia.
Antara punca utama hati berlemak moden ialah:
Pertama, pengambilan gula berlebihan. Gula tambahan, minuman manis, teh ais, kopi susu pekat, boba, jus manis, kek, kuih dan makanan tinggi fruktosa boleh membebankan hati. Apabila gula berlebihan masuk ke dalam tubuh, sebahagiannya akan ditukar menjadi lemak melalui proses yang berlaku di hati.
Kedua, karbohidrat ringkas yang terlalu kerap. Nasi putih dalam jumlah besar, roti putih, mi segera, biskut, makanan tepung dan makanan ringan boleh menyebabkan lonjakan gula darah. Jika tubuh selalu berada dalam keadaan insulin tinggi, pembakaran lemak menjadi kurang cekap dan penyimpanan lemak lebih mudah berlaku.
Ketiga, lemak visceral. Ini ialah lemak yang berkumpul di sekitar organ dalaman. Orang yang perutnya semakin membesar, walaupun berat badan tidak terlalu tinggi, boleh mempunyai risiko metabolik yang besar. Lemak visceral aktif secara hormon dan boleh merembeskan bahan keradangan yang mengganggu fungsi insulin dan hati.
Keempat, kurang aktiviti fizikal. Duduk lama, kerja depan komputer, balik rumah terus baring, dan kurang berjalan menyebabkan otot kurang menggunakan glukosa. Bila otot tidak banyak membakar tenaga, lebihan tenaga lebih mudah disimpan sebagai lemak.
Kelima, tidur tidak cukup. Tidur lewat dan tidur pendek boleh mengganggu hormon lapar, hormon stres, insulin dan metabolisme. Dalam jangka panjang, ia boleh menyumbang kepada kenaikan berat, selera makan tinggi dan masalah gula darah.
Keenam, diet ekstrem. Ada orang mahu kurus cepat lalu cuba diet terlalu rendah kalori, diet jus, diet detoks, diet protein tinggi melampau, atau diet tinggi lemak tanpa kawalan. Artikel rujukan tentang diet ekstrem menekankan bahawa diet seperti keto tidak terkawal, jus detoks rendah protein, diet protein tinggi dan diet rendah kalori melampau boleh memberi tekanan kepada hati, mencetuskan keradangan atau menyebabkan pengumpulan lemak yang tidak normal.
Hati Berlemak Punca Kanser?
Ini bahagian paling penting. Hati Berlemak Punca Kanser? Secara mudah, hati berlemak bukan seperti virus atau racun tunggal yang terus menyebabkan kanser. Tetapi ia boleh mewujudkan persekitaran tubuh yang lebih mudah kepada keradangan kronik, fibrosis, sirosis dan perubahan sel yang tidak normal.
Dalam konteks kanser hati, laluan yang paling dibimbangi ialah:
hati berlemak → keradangan hati → MASH → fibrosis → sirosis → kanser hati.
Tidak semua orang melalui semua peringkat ini. Ada orang kekal pada tahap ringan. Ada yang boleh pulih. Tetapi bagi mereka yang mempunyai diabetes, obesiti perut, tekanan darah tinggi, trigliserida tinggi, kolesterol tidak terkawal, merokok, minum alkohol, atau mempunyai sejarah keluarga, risiko menjadi lebih besar.
Cleveland Clinic menyatakan sesetengah pesakit MASLD boleh berkembang kepada MASH, fibrosis, sirosis, dan hepatocellular carcinoma, iaitu sejenis kanser hati. Sumber yang sama turut menyatakan MASLD boleh meningkatkan risiko beberapa keadaan serius termasuk kanser tertentu seperti kanser payudara dan kanser kolorektal.
Mayo Clinic pula menjelaskan bahawa MASLD boleh menjadi MASH, dan MASH boleh menyebabkan parut hati serius atau sirosis, malah boleh membawa kepada kanser hati. Ini menunjukkan isu sebenar bukan sekadar “ada lemak dalam hati”, tetapi apa yang berlaku selepas lemak itu mencetuskan keradangan dan kerosakan jangka panjang.
Maka jawapan yang lebih tepat ialah: hati berlemak boleh menjadi salah satu faktor yang meningkatkan risiko kanser, terutama apabila ia berkembang menjadi keradangan kronik, fibrosis atau sirosis.
Kajian Terkini 2026: Lemak Hati dan Kanser Usus Yang Merebak Ke Hati
Kajian paling menarik yang perlu diberi perhatian ialah kajian 2026 yang diterbitkan dalam Nature dan dilaporkan oleh The ASCO Post. Fokus kajian ini bukan sekadar kanser hati primer, tetapi bagaimana hati berlemak boleh mempengaruhi metastasis kanser kolorektal, iaitu kanser usus besar yang merebak ke hati.
Nature menerangkan bahawa dalam kira-kira 50% pesakit kanser kolorektal, sel tumor boleh merebak ke organ jauh, dan keupayaan metastasis untuk membesar dalam tisu hati sangat mempengaruhi prognosis. Laporan tersebut menyebut lemak hati boleh menggalakkan bentuk metastasis hati yang mempunyai prognosis lebih buruk.
The ASCO Post pula melaporkan bahawa penyelidik mendapati penyakit hati berlemak boleh “fuel” atau menyokong bentuk metastasis kanser kolorektal yang lebih agresif. Kajian itu mendapati pesakit dengan hati berlemak lebih cenderung mengalami replacement metastases, iaitu keadaan sel kanser menyusup dan berinteraksi dengan tisu hati yang sihat, berbanding metastasis yang lebih terasing.
Perbezaannya besar. Dalam laporan ASCO, pesakit dengan metastasis yang kekal terpisah daripada tisu hati sihat mempunyai kadar kelangsungan hidup 5 tahun sekitar 73%, manakala pesakit dengan replacement metastases mempunyai kadar kelangsungan hidup 5 tahun di bawah 44%.
Mekanisme yang dicadangkan juga sangat menarik. Dalam hati berlemak, paras asid lemak yang tinggi boleh mengubah metabolisme dan tingkah laku sel kanser dengan menstabilkan protein MYC, iaitu pemacu pertumbuhan kanser. MYC yang stabil meningkatkan penghasilan proline, sejenis asid amino yang menjadi bahan binaan kolagen. Kolagen ini kemudian membina persekitaran struktur yang membolehkan sel tumor menyusup dan berkembang dalam hati.
Dalam bahasa mudah, hati berlemak bukan sekadar “tempat lemak berkumpul”. Ia boleh menjadi persekitaran yang mengubah cara sel kanser berkelakuan. Ini tidak bermaksud semua orang yang ada hati berlemak akan mendapat kanser usus atau metastasis. Tetapi ia memberi isyarat besar bahawa kesihatan metabolik seseorang pesakit boleh mempengaruhi perjalanan penyakit kanser.
Kajian ini juga membuka idea baharu dalam rawatan masa depan. ASCO melaporkan bahawa kandungan lemak hati berpotensi menjadi biomarker untuk membantu menilai risiko perkembangan penyakit dan memilih rawatan yang lebih tepat, terutama bagi pesakit kanser yang mempunyai keadaan hati berlemak.
Mitos Terkini Tentang Hati Berlemak
Mitos 1: Hati berlemak cuma berlaku kepada orang gemuk
Ini salah. Orang gemuk memang berisiko, tetapi orang kurus juga boleh mengalami hati berlemak, terutama jika mempunyai perut buncit, rintangan insulin, diabetes, kolesterol tinggi, sejarah keluarga, kurang otot, kurang bergerak atau diet tinggi gula. Ada istilah yang sering digunakan iaitu lean MASLD, iaitu hati berlemak pada individu yang tidak kelihatan obes.
Mitos 2: Kalau tidak minum arak, hati pasti selamat
Ini antara mitos paling bahaya. Alkohol memang boleh merosakkan hati, tetapi MASLD berlaku kerana masalah metabolik. Cleveland Clinic menjelaskan bahawa MASLD dahulu dipanggil NAFLD kerana ia boleh berlaku walaupun seseorang tidak minum banyak alkohol, dan pesakit MASLD yang minum alkohol pula boleh mengalami sirosis lebih cepat.
Mitos 3: Hati berlemak tidak bahaya sebab ramai orang ada
Ramai orang ada bukan bermaksud ia selamat. MASLD dianggap antara penyakit hati kronik paling lazim di dunia. Cleveland Clinic menyatakan lebih 30% penduduk dunia dianggarkan mempunyai keadaan ini, dan tanpa rawatan ia boleh membawa kepada penyakit hati lebih serius.
Mitos 4: Minum air lemon atau jus detoks boleh cuci hati
Ini mitos popular media sosial. Hati memang organ detoks semula jadi. Ia tidak perlukan “cuci” melalui jus ekstrem. American Liver Foundation menegaskan bahawa hati menyingkirkan toksin secara semula jadi melalui proses seperti menapis darah dan menghasilkan hempedu; fokus yang lebih baik ialah diet seimbang, sayur, buah, protein mencukupi, bijirin penuh dan senaman.
Mitos 5: Diet paling ekstrem lebih cepat sembuhkan hati
Tidak semestinya. Diet terlalu ekstrem boleh menyebabkan nutrien tidak cukup, kehilangan otot, metabolisme terganggu dan dalam sesetengah keadaan boleh membebankan hati. Penurunan berat badan yang sihat biasanya perlukan konsistensi, bukan kejutan mendadak.
Mitos 6: Kalau bacaan darah normal, hati mesti normal
Tidak semestinya. Ada orang mempunyai hati berlemak atau fibrosis walaupun bacaan enzim hati tidak terlalu tinggi. Sebab itu pemeriksaan risiko tidak boleh bergantung kepada satu bacaan sahaja. Doktor mungkin melihat berat badan, ukur lilit pinggang, gula darah, HbA1c, lipid, tekanan darah, ultrasound, FibroScan atau skor risiko seperti FIB-4 mengikut kesesuaian.
Diet Terkini Untuk Hati Berlemak
Diet terkini untuk hati berlemak bukan lagi sekadar “jangan makan nasi” atau “buang lemak”. Pendekatan moden lebih menekankan corak pemakanan yang boleh dikekalkan, mengurangkan keradangan, mengawal gula darah, memperbaiki insulin dan membantu penurunan berat secara sihat.
Mayo Clinic menyatakan perubahan gaya hidup termasuk diet dan penurunan berat badan ialah cara utama mencegah dan mengurus MASLD. Diet yang sihat boleh membantu mengurangkan lemak dan keradangan hati, dan diet Mediterranean disarankan untuk pesakit MASLD.
Diet Mediterranean bukan bermaksud wajib makan makanan Barat. Konsepnya boleh diterjemah dalam makanan Malaysia. Intinya ialah banyakkan sayur, buah berserat, kekacang, ikan, protein berkualiti, bijirin penuh, lemak sihat, dan kurangkan makanan proses, gula, karbohidrat halus, lemak tepu dan makanan bergoreng.
Untuk rakyat Malaysia, contoh pendekatan yang lebih praktikal:
Sarapan boleh pilih telur, sayur, oat, roti bijirin penuh, atau nasi dalam portion kecil dengan protein mencukupi. Elakkan sarapan air manis dan kuih manis setiap hari.
Makan tengah hari boleh guna kaedah pinggan sihat: separuh pinggan sayur, suku protein, suku karbohidrat. Protein boleh datang daripada ikan, ayam, telur, tempe, tauhu atau kekacang. Karbohidrat pula tidak perlu dibuang total, tetapi kawal kuantiti dan pilih yang lebih mengenyangkan.
Makan malam sebaiknya tidak terlalu berat, terutama jika sudah lewat. Fokus pada protein, sayur dan karbohidrat terkawal. Masalah ramai orang bukan makan nasi semata-mata, tetapi nasi banyak, lauk bergoreng, kuah pekat, air manis dan terus tidur selepas makan.
Mayo Clinic menyenaraikan makanan yang perlu dikurangkan dalam MASLD seperti makanan ultra-proses, minuman bergula, makanan tinggi gula, karbohidrat halus, makanan tinggi lemak tepu, daging proses dan alkohol.
Antara diet terkini yang boleh dipertimbangkan dengan bijak ialah:
Pertama, diet Mediterranean versi tempatan. Banyakkan ulam, sayur hijau, ikan, kekacang, buah rendah gula dalam portion sesuai, minyak sihat secara sederhana dan kurangkan makanan proses.
Kedua, diet tinggi serat. Serat membantu kenyang lebih lama, memperlahankan lonjakan gula darah dan menyokong mikrobiom usus. Serat boleh datang daripada sayur, buah berserat, oat, kekacang, biji-bijian dan bijirin penuh.
Ketiga, protein mencukupi. Ramai orang yang berdiet terlalu fokus potong kalori tetapi protein terlalu rendah. Protein penting untuk mengekalkan otot. Otot pula membantu penggunaan glukosa dan meningkatkan kesihatan metabolik.
Keempat, kurangkan gula cair. Ini mungkin langkah paling berkesan untuk ramai orang. Air manis, teh ais, kopi manis, minuman 3-in-1, boba, jus buah bergula dan minuman tenaga boleh membawa gula masuk dengan cepat tanpa rasa kenyang.
Kelima, kawal waktu makan malam. Bukan semua orang wajib buat intermittent fasting, tetapi berhenti makan terlalu lewat dan mengurangkan snacking malam boleh membantu mengawal kalori, gula darah dan reflux.
Keenam, elakkan diet detoks ekstrem. American Liver Foundation menegaskan bahawa tiada pil ajaib atau suplemen yang boleh menyembuhkan atau mencegah penyakit hati secara sendirian, malah sesetengah suplemen tidak terkawal boleh memberi kesan negatif kepada hati.
Berapa Banyak Berat Perlu Turun?
Ini soalan penting. Ramai orang rasa perlu kurus banyak baru hati boleh pulih. Sebenarnya, penurunan kecil pun boleh memberi kesan.
American Liver Foundation menyatakan penurunan berat sekitar 5% boleh mengurangkan lemak yang terkumpul dalam hati; 7% boleh membantu membalikkan penyakit hati berlemak, manakala 10% atau lebih boleh menyelesaikan keradangan dan berpotensi memperbaiki sebahagian parut hati.
Mayo Clinic juga menyatakan kehilangan 5% hingga 10% berat badan boleh memperbaiki MASLD secara signifikan, dan diet Mediterranean tetap bermanfaat walaupun tanpa penurunan berat badan yang besar.
Maksudnya, sasaran tidak perlu bermula dengan “nak turun 30 kilogram”. Jika berat 80 kg, turun 4 kg pun sudah lebih kurang 5%. Turun 8 kg sudah 10%. Ini lebih realistik dan lebih selamat berbanding diet ekstrem yang susah kekal.
Amalan Terkini Untuk Jaga Hati
Selain diet, amalan harian memainkan peranan besar. Hati berlemak ialah penyakit gaya hidup dan metabolik, jadi penyelesaiannya juga perlu melibatkan rutin hidup.
1. Jalan kaki selepas makan
Berjalan 10 hingga 20 minit selepas makan boleh membantu otot menggunakan glukosa. Ini sangat praktikal untuk orang yang susah bersenam lama. Tidak perlu mula dengan gym. Mula dengan berjalan selepas makan malam pun sudah baik.
2. Latihan kekuatan
Otot ialah “sink” untuk gula. Semakin baik jisim otot, semakin baik tubuh mengurus glukosa. Latihan seperti squat, push-up dinding, angkat dumbbell, resistance band atau naik tangga boleh membantu.
3. Tidur lebih awal
Tidur bukan sekadar rehat. Tidur berkait dengan hormon lapar, kortisol, insulin dan pemulihan tubuh. Tidur lewat secara kronik boleh menjadikan nafsu makan lebih tinggi dan tubuh lebih mudah menyimpan lemak.
4. Kurangkan alkohol
Walaupun MASLD bukan disebabkan alkohol, alkohol tetap memberi beban tambahan kepada hati. Cleveland Clinic menyatakan pesakit MASLD yang mengambil alkohol berisiko mengalami sirosis lebih cepat, sebab itu kebiasaannya mereka dinasihatkan mengelakkan alkohol.
5. Buat pemeriksaan berkala
Jangan tunggu kuning mata, sakit perut atau bengkak kaki baru mahu periksa. Mayo Clinic menyatakan MASLD sering tiada simptom, tetapi apabila ada simptom ia boleh termasuk keletihan, rasa tidak sihat dan sakit atau tidak selesa di bahagian kanan atas abdomen. Simptom MASH atau sirosis pula boleh termasuk gatal kulit, bengkak abdomen, sesak nafas, bengkak kaki dan jaundis.
Pemeriksaan yang boleh dibincang dengan doktor termasuk ujian fungsi hati, profil lipid, gula darah, HbA1c, ultrasound hati, FibroScan, dan penilaian risiko fibrosis.
6. Jaga ukur lilit pinggang
Berat badan bukan satu-satunya ukuran. Ukur lilit pinggang memberi gambaran lemak visceral. Jika perut makin ke depan walaupun berat tidak berubah banyak, itu tanda metabolik yang perlu diberi perhatian.
7. Kurangkan makanan ultra-proses
Makanan ultra-proses biasanya tinggi gula, garam, minyak tidak sihat, kalori dan rendah serat. Contohnya makanan ringan, nugget, sosej, mi segera, biskut manis, kek komersial, makanan segera dan minuman bergula.
8. Jangan obses “pantang total”
Diet yang terlalu ketat biasanya tidak tahan lama. Lebih baik bina sistem makan yang boleh hidup bertahun-tahun. Kurangkan kekerapan, kecilkan portion, tambah protein dan sayur, pilih air kosong, dan bergerak setiap hari.
Siapa Yang Patut Lebih Berwaspada?
Golongan yang patut lebih peka ialah mereka yang mempunyai perut buncit, berat badan berlebihan, diabetes jenis 2, pradiabetes, kolesterol tinggi, trigliserida tinggi, tekanan darah tinggi, PCOS, sejarah keluarga diabetes atau penyakit hati, kerap makan lewat malam, kurang tidur, kurang bergerak, atau pernah diberitahu bacaan enzim hati tinggi.
Orang muda juga tidak terkecuali. Artikel vitamin.my tentang orang muda hati berlemak menekankan bahawa masalah ini semakin meningkat di Asia dan Malaysia, didorong perubahan gaya hidup, pemakanan tidak sihat dan peningkatan obesiti abdominal.
Kesimpulan: Hati Berlemak Bukan Sekadar Lemak
Soalan “Hati Berlemak Punca Kanser?” tidak boleh dijawab dengan cara menakut-nakutkan, tetapi juga tidak boleh dipandang remeh.
Jawapan paling adil ialah: hati berlemak boleh menjadi sebahagian daripada laluan risiko kepada kanser, terutama apabila ia menyebabkan keradangan kronik, fibrosis, sirosis dan perubahan persekitaran hati. Kajian terkini 2026 pula menunjukkan hati berlemak bukan sahaja berkait dengan risiko kanser hati, malah boleh mempengaruhi cara metastasis kanser kolorektal berkembang dalam hati.
Yang penting, hati berlemak bukan hukuman kekal. Pada peringkat awal, ia sangat berkait dengan gaya hidup dan masih boleh diperbaiki. Perubahan kecil seperti turun 5% berat badan, kurangkan gula cair, lebihkan sayur dan protein, berjalan selepas makan, tidur lebih baik, dan buat pemeriksaan berkala boleh memberi kesan besar.
Jangan tunggu hati menjerit, kerana hati biasanya tidak menjerit pada peringkat awal. Ia diam, bekerja, menanggung beban, sehinggalah satu hari bacaan darah berubah, ultrasound menunjukkan lemak, atau komplikasi mula muncul.
Kalau ada satu mesej utama daripada semua kajian terkini ini, ia begini:
Hati berlemak bukan sekadar isu berat badan. Ia ialah isyarat bahawa metabolisme tubuh sedang terganggu. Bila metabolisme terganggu terlalu lama, risiko penyakit besar termasuk kanser boleh meningkat. Jadi jangan tunggu sakit. Jaga hati sebelum hati tidak mampu lagi menjaga kita.
