Ramai orang sekarang bercakap tentang GLP-1. Ada yang sebut Ozempic. Ada yang sebut Wegovy. Ada juga yang sebut Mounjaro atau tirzepatide, walaupun Mounjaro sebenarnya bekerja pada dua hormon, iaitu GIP dan GLP-1.
Trend ini berlaku kerana ubat-ubat ini dikaitkan dengan penurunan berat badan yang sangat ketara. Ada orang nampak kawan turun banyak kilo, lalu terus fikir, “Ini jalan pintas untuk kurus.”
Tetapi persoalan besar ialah: adakah berat turun itu semestinya bermaksud badan semakin sihat?
Di sinilah ramai orang boleh “kena tipu” dengan penimbang. Penimbang hanya tunjuk nombor. Ia tidak beritahu berapa banyak lemak yang hilang, berapa banyak otot yang susut, berapa banyak air yang turun, dan bagaimana keadaan tulang, metabolisme serta kekuatan badan.
GLP-1 bukan benda remeh. Ia bukan sekadar ubat kurus viral. Ia adalah terapi perubatan yang asalnya sangat penting dalam rawatan diabetes jenis 2, dan kini digunakan juga dalam rawatan obesiti di bawah pemantauan doktor. Dalam kajian STEP 1, semaglutide 2.4 mg bersama intervensi gaya hidup menghasilkan purata penurunan berat badan sekitar 14.9% selepas 68 minggu, berbanding 2.4% dalam kumpulan placebo.
Namun, apabila sesuatu rawatan menjadi terlalu popular, masyarakat mudah nampak bahagian “baik” sahaja dan lupa bahagian “buruk” yang perlu dikawal.
Apa Itu GLP-1?
GLP-1 ialah singkatan kepada glucagon-like peptide-1. Ia adalah hormon incretin yang terlibat dalam kawalan gula darah, rasa kenyang, selera makan dan pengosongan perut.
Secara ringkas, GLP-1 membantu badan mengeluarkan insulin apabila gula darah meningkat, mengurangkan pelepasan glukagon, memperlahankan pengosongan perut dan memberi isyarat kenyang kepada otak. Kajian mekanisme moden menjelaskan bahawa pengaktifan reseptor GLP-1 boleh meningkatkan rembesan insulin, mengurangkan glukagon, melambatkan pengosongan gastrik dan menekan selera makan.
Sebab itu ubat GLP-1 bukan semata-mata “membakar lemak”. Ia lebih tepat difahami sebagai ubat yang mengubah isyarat lapar, kenyang dan kawalan metabolik. Ramai pengguna menyebut istilah “food noise”, iaitu rasa selalu teringat makanan, mengidam, atau sukar berhenti makan. GLP-1 boleh mengurangkan gangguan ini kerana ia bekerja pada sistem otak yang mengawal selera dan ganjaran makanan.
Tetapi ini juga bermaksud satu perkara penting: kalau berat turun kerana selera makan terlalu rendah, tetapi protein tidak cukup, senaman beban tidak dibuat, dan nutrien asas diabaikan, badan mungkin kehilangan lebih daripada lemak.
Bahagian Baik GLP-1
Kebaikan paling jelas ialah penurunan berat badan yang signifikan bagi individu obesiti atau overweight dengan masalah metabolik. Ini bukan sekadar cerita media sosial. Ia disokong oleh kajian klinikal besar.
Semaglutide dalam kajian STEP 1 menunjukkan penurunan berat badan yang jauh lebih tinggi berbanding placebo. Tirzepatide pula dalam kajian SURMOUNT-1 menunjukkan purata penurunan berat badan sekitar 19.5% hingga 20.9% pada dos 10 mg dan 15 mg dalam kalangan dewasa dengan obesiti.
Kebaikan kedua ialah kawalan gula darah. Ini sebab asal ubat GLP-1 dibangunkan untuk diabetes jenis 2. Ia membantu pankreas mengeluarkan insulin dengan lebih sesuai apabila gula darah meningkat, dan pada masa yang sama mengurangkan isyarat hormon yang boleh menaikkan gula darah.
Kebaikan ketiga ialah kesan pada risiko kardiometabolik. Dalam kajian SELECT yang melibatkan pesakit overweight atau obesiti dengan penyakit kardiovaskular tetapi tanpa diabetes, semaglutide dikaitkan dengan pengurangan risiko kejadian kardiovaskular utama seperti kematian kardiovaskular, serangan jantung bukan fatal dan strok bukan fatal.
Ini penting kerana obesiti bukan sekadar isu rupa badan. Obesiti berkait dengan tekanan darah tinggi, diabetes jenis 2, hati berlemak, sleep apnea, keradangan kronik, kolesterol tidak normal dan peningkatan risiko penyakit jantung. Jadi, bagi pesakit yang betul-betul layak, GLP-1 boleh menjadi alat rawatan yang sangat bernilai.
Kebaikan keempat ialah GLP-1 membantu pesakit yang selama ini gagal mengawal selera walaupun sudah cuba diet berkali-kali. Dalam dunia sebenar, ramai orang bukan tidak tahu nasi, gula, kuih, air manis atau makanan ultra-proses boleh menaikkan berat. Masalahnya ialah biologi lapar dan craving kadang-kadang terlalu kuat. GLP-1 boleh memberi ruang kepada pesakit untuk membina tabiat baru kerana rasa lapar lebih terkawal.
Namun, di sinilah mesej besar perlu jelas: GLP-1 bukan pengganti gaya hidup. Malah, Wegovy dan Zepbound dalam maklumat preskripsi dinyatakan sebagai rawatan yang digunakan bersama diet rendah kalori dan peningkatan aktiviti fizikal.
Kekeliruan Besar: GLP-1 Turunkan Berat Sebab Baiki Insulin Resistance?
Ramai orang fikir GLP-1 menyebabkan berat turun kerana ia “baiki insulin resistance”. Sebenarnya, penjelasan itu tidak tepat sepenuhnya.
Ya, apabila seseorang turun berat badan, terutamanya lemak viseral di perut berkurang, insulin resistance biasanya bertambah baik. Tetapi penurunan berat daripada GLP-1 berlaku terutamanya kerana selera makan turun, rasa kenyang meningkat, pengambilan kalori berkurang dan sistem otak yang mengawal lapar berubah.
Dengan kata lain, merawat obesiti boleh memperbaiki insulin resistance. Tetapi merawat insulin resistance tidak semestinya membuat seseorang turun berat.
Contoh klasik ialah pioglitazone. Ubat ini boleh memperbaiki insulin sensitivity dan kawalan gula darah, tetapi boleh menyebabkan kenaikan berat pada sesetengah pesakit. Dalam satu kajian pencegahan diabetes, pesakit yang mengambil pioglitazone mengalami purata kenaikan berat sekitar 3.6 kg, walaupun ubat itu memperbaiki aspek metabolik tertentu.
Ini mengajar kita satu perkara: metabolisme badan bukan semudah “insulin turun, berat turun”. Ada ubat yang baiki insulin sensitivity tetapi berat naik. Ada ubat yang turunkan berat melalui kawalan selera, kemudian insulin resistance bertambah baik akibat berat dan lemak viseral berkurang.
Bahagian Buruk GLP-1
Bahagian buruk pertama ialah kesan sampingan gastrousus. Loya, muntah, cirit-birit, sembelit, sakit perut dan rasa cepat penuh adalah antara kesan yang biasa dilaporkan. Label Ozempic menyatakan kesan sampingan biasa termasuk loya, muntah, cirit-birit, sakit perut dan sembelit, serta menyebut bahawa semaglutide melambatkan pengosongan perut dan boleh memberi kesan kepada penyerapan ubat oral tertentu.
Bahagian buruk kedua ialah risiko yang lebih serius, walaupun tidak berlaku kepada semua orang. Maklumat preskripsi Wegovy menyenaraikan amaran dan perkara berjaga-jaga seperti risiko tumor C-cell tiroid berdasarkan kajian haiwan, pankreatitis akut, penyakit pundi hempedu, kecederaan buah pinggang akut, peningkatan denyutan jantung, hipoglisemia apabila digabungkan dengan ubat tertentu, dan isu berkaitan pengosongan perut.
Bahagian buruk ketiga ialah berat boleh naik semula apabila ubat dihentikan. Dalam lanjutan kajian STEP 1, peserta yang berhenti semaglutide mendapat semula sebahagian besar berat yang telah hilang selepas rawatan dihentikan. Mereka kehilangan purata 17.3% berat badan semasa rawatan, tetapi selepas berhenti, mereka mendapat semula 11.6 mata peratusan berat yang hilang menjelang minggu ke-120.
Kajian sistematik BMJ 2026 pula melaporkan berat badan cenderung naik semula selepas ubat pengurusan berat dihentikan, dengan kadar purata kira-kira 0.4 kg sebulan; bagi ubat incretin seperti semaglutide atau tirzepatide, laporan analisis menyatakan unjuran kembali ke berat asal boleh berlaku sekitar 1.5 tahun, walaupun data jangka panjang selepas berhenti masih terhad.
Ini bukan bermaksud GLP-1 “gagal”. Ia bermaksud obesiti adalah penyakit kronik yang mudah berulang. Sama seperti tekanan darah tinggi boleh naik semula apabila ubat dihentikan, berat badan juga boleh naik semula jika sistem lapar, persekitaran makanan dan tabiat hidup tidak berubah.
Isu Komposisi Badan: Lemak Turun, Tapi Otot Pun Boleh Turun
Inilah bahagian yang paling ramai terlepas pandang.
Apabila berat turun, yang kita mahu hilang ialah lemak, terutama lemak viseral. Tetapi dalam penurunan berat yang besar, badan juga boleh kehilangan lean mass, termasuk otot.
Subkajian komposisi badan STEP 1 menunjukkan semaglutide menurunkan total fat mass sebanyak 19.3% dan visceral fat mass sebanyak 27.4%. Itu bahagian yang baik. Tetapi total lean body mass juga menurun sebanyak 9.7%, walaupun nisbah lean mass sebagai peratus berat badan meningkat kerana lemak turun lebih banyak.
Maksudnya, dari sudut metabolik, banyak lemak hilang. Tetapi dari sudut fungsi badan, kita tetap perlu menjaga otot.
Otot bukan sekadar untuk nampak fit. Otot ialah organ metabolik. Ia membantu penggunaan glukosa, menyokong sendi, melindungi tulang, meningkatkan kekuatan harian, mengurangkan risiko jatuh dan membantu metabolisme jangka panjang.
Kalau seseorang turun 15 kg tetapi sebahagiannya datang daripada otot, dia mungkin nampak lebih kecil tetapi rasa lemah, cepat penat, kurang tenaga, mudah sakit belakang atau lutut, dan lebih sukar mengekalkan berat dalam jangka panjang.
Sebab itu slogan yang lebih tepat bukan “turun berat cepat”, tetapi “turun lemak, kekalkan otot”.
Isu Tulang: Betul Ke GLP-1 Buat Tulang Rapuh?
Topik tulang perlu dijelaskan dengan adil. Kita tidak boleh menakutkan orang dengan ayat “GLP-1 pasti reputkan tulang” kerana bukti saintifik tidak semudah itu.
Apa yang lebih tepat ialah: penurunan berat badan yang besar, terutamanya jika berlaku tanpa senaman beban, protein cukup, kalsium dan vitamin D mencukupi, boleh memberi kesan kepada tulang. Dalam kajian JAMA Network Open 2024, kombinasi liraglutide dan senaman menjadi strategi paling baik untuk penurunan berat sambil mengekalkan kesihatan tulang, manakala liraglutide tanpa senaman dikaitkan dengan penurunan BMD di lokasi penting seperti pinggul dan tulang belakang berbanding senaman sahaja.
Kajian yang sama menyatakan bahawa bukti manusia tentang GLP-1 dan kesihatan tulang masih terhad dan tidak muktamad, terutama pada dos obesiti dan penurunan berat yang besar. Jadi, isu sebenar bukan “ubat ini pasti rosakkan tulang”, tetapi “jangan turun berat tanpa strategi menjaga tulang dan otot”.
Untuk orang yang sudah berisiko osteoporosis, wanita menopaus, warga emas, pernah patah tulang, kurang protein, kurang vitamin D, atau tidak pernah buat senaman beban, isu ini lebih penting.
Masalah Besar: Guna GLP-1 Macam Jalan Pintas
GLP-1 boleh menjadi rawatan yang baik untuk pesakit yang sesuai. Tetapi ia boleh menjadi masalah apabila digunakan untuk tujuan kosmetik semata-mata, tanpa pemantauan doktor, atau dibeli daripada sumber tidak sah.
FDA pernah memberi amaran tentang produk compounded semaglutide yang dikaitkan dengan kesilapan dos, termasuk pesakit tersilap menyuntik dos berlebihan. Laporan kesan buruk termasuk loya, muntah, sakit perut, pengsan, dehidrasi, pankreatitis akut dan batu hempedu.
Ini sangat penting. Suntikan kurus bukan benda yang patut dibeli sembarangan. Dos, sejarah penyakit, ubat lain, fungsi buah pinggang, risiko pankreas, pundi hempedu dan status pemakanan perlu dipantau.
Diet Terbaik Untuk Support GLP-1
Diet terbaik semasa menggunakan GLP-1 bukan diet ekstrem. Bukan juga tidak makan langsung. Diet terbaik ialah diet yang membantu tiga perkara: cukup nutrien, kekalkan otot, dan kurangkan kesan sampingan.
Prinsip pertama ialah protein cukup. Apabila selera makan turun, ramai orang makan terlalu sedikit. Kalau makanan yang sedikit itu pula rendah protein, risiko otot susut meningkat. Kajian dan konsensus pemakanan untuk terapi GLP-1 mencadangkan diet lebih tinggi protein, contohnya sekitar 1.2 hingga 1.5 g/kg berat badan sehari dalam konteks tertentu, bersama aktiviti fizikal untuk membantu mengekalkan jisim dan fungsi otot.
Sumber protein boleh datang daripada telur, ikan, ayam, daging tanpa lemak, tempe, tauhu, Greek yogurt, susu, kekacang, protein soya atau protein berkualiti lain. Yang penting ialah cukup dan konsisten.
Prinsip kedua ialah senaman beban. Jalan kaki bagus untuk jantung dan pembakaran tenaga, tetapi untuk otot, badan perlukan rangsangan beban. Resistance training terbukti membantu meningkatkan atau mengekalkan lean mass dalam pelbagai kajian, dan kajian JAMA 2024 tadi juga menunjukkan kombinasi GLP-1 dan senaman lebih baik untuk menjaga tulang berbanding ubat sahaja.
Prinsip ketiga ialah serat secara bertahap. Serat daripada sayur, buah, oat, kekacang, biji chia, lentil dan makanan tumbuhan membantu rasa kenyang, kesihatan usus dan kawalan gula darah. Kajian diet dan GLP-1 menunjukkan serat tidak tercerna dan serat fermentasi boleh meningkatkan rembesan GLP-1 semula jadi dalam manusia.
Tetapi jangan naikkan serat terlalu mendadak, kerana GLP-1 melambatkan pengosongan perut. Jika terus makan terlalu banyak serat atau makanan sangat berlemak, sesetengah orang boleh rasa kembung, loya atau tidak selesa.
Prinsip keempat ialah cukup air dan elektrolit. Apabila makan berkurang, air dan mineral juga boleh berkurang. Ini boleh menyebabkan pening, sembelit, sakit kepala dan rasa lemah. Air kosong, sup, buah berair dan makanan tinggi mineral boleh membantu.
Prinsip kelima ialah lemak sihat dalam jumlah sederhana. Omega-3 daripada ikan berlemak, chia, flaxseed atau sumber berkualiti boleh menyokong kesihatan kardiometabolik. Minyak zaitun, avokado dan kekacang juga baik, tetapi kuantiti perlu dikawal kerana makanan tinggi lemak boleh melambatkan penghadaman dan memburukkan loya pada sesetengah pengguna GLP-1.
Prinsip keenam ialah karbohidrat berkualiti. Tidak semua karbohidrat jahat. Pilih nasi dalam portion terkawal, oat, ubi, kentang, buah, kekacang dan bijirin penuh. Elakkan air manis, kuih manis, roti putih berlebihan dan makanan ultra-proses kerana ia mudah menaikkan kalori tanpa memberi kenyang lama.
Amalan Terbaik Untuk Pengguna GLP-1
Pertama, jangan ukur kejayaan dengan berat sahaja. Ukur juga lilit pinggang, tenaga harian, kekuatan otot, kualiti tidur, bacaan gula darah, tekanan darah, profil lipid dan kemampuan bergerak.
Kedua, buat senaman beban sekurang-kurangnya dua hingga tiga kali seminggu. Fokus kepada pergerakan asas seperti squat, hip hinge, push, pull, carry dan core. Tidak semestinya perlu gim mahal. Dumbbell, resistance band atau berat badan sendiri pun boleh bermula.
Ketiga, makan protein dahulu dalam setiap hidangan. Ini membantu memastikan protein cukup walaupun selera makan rendah.
Keempat, jangan biarkan kalori terlalu rendah terlalu lama tanpa pemantauan. Makan terlalu sedikit mungkin nampak “berkesan” di penimbang, tetapi ia boleh mempercepat kehilangan otot, sembelit, keletihan dan kekurangan nutrien.
Kelima, pantau tulang jika berisiko. Individu menopaus, warga emas, sejarah patah tulang atau kekurangan vitamin D mungkin perlu berbincang dengan doktor tentang pemeriksaan vitamin D, kalsium dan DEXA scan.
Keenam, jangan berhenti ubat secara mengejut tanpa pelan. Jika rawatan dihentikan, perlu ada strategi mengekalkan berat: protein cukup, senaman beban, serat, tidur, pemantauan berat dan sokongan berkala.
Kesimpulan: GLP-1 Baik, Tetapi Bukan Sihir
GLP-1 ialah kemajuan besar dalam rawatan obesiti dan diabetes jenis 2. Ia boleh membantu menurunkan berat, mengawal gula darah, mengurangkan selera makan dan dalam kumpulan tertentu memberi manfaat kardiovaskular.
Tetapi GLP-1 juga ada sisi buruk. Ia boleh menyebabkan kesan sampingan gastrousus, memerlukan pemantauan doktor, boleh berlaku kenaikan berat semula selepas berhenti, dan penurunan berat yang besar boleh melibatkan kehilangan otot serta isu tulang jika tidak disokong dengan nutrisi dan senaman.
Jadi jangan tanya, “Berapa kilo boleh turun?”
Tanya soalan yang lebih penting:
“Berapa banyak lemak hilang?” “Berapa banyak otot dapat dikekalkan?” “Adakah tulang masih kuat?” “Adakah badan lebih bertenaga?” “Adakah metabolisme makin baik?” “Adakah tabiat makan berubah untuk jangka panjang?”
Penimbang hanya tunjuk nombor. Kesihatan sebenar ialah badan yang lebih kuat, lebih stabil, lebih berfungsi dan lebih tahan lama.
GLP-1 boleh menjadi alat yang baik. Tetapi alat yang baik tetap perlukan strategi yang betul.
